दिल्लीमा भएको भारत गठबन्धनको बैठकमा सोनिया गान्धी र ममता बनर्जीबीचको भावनात्मक भेटले कांग्रेस र तृणमूल कांग्रेस (टीएमसी) बीचको ३० वर्ष पुरानो, अस्थिर सम्बन्ध र बंगाल चुनावपछि उत्पन्न भएको फाटोलाई फेरि ध्यानमा ल्याएको छ। सोमबार नयाँ दिल्लीमा भएको भारत गठबन्धन समन्वय बैठकमा एउटा अभूतपूर्व दृश्य देखा पर्यो, जसले राजनीतिक विश्लेषकहरूलाई अचम्मित बनायो। जब पश्चिम बंगालकी पूर्व मुख्यमन्त्री तथा तृणमूल कांग्रेस (टीएमसी) की सर्वोच्च ममता बनर्जी आफ्नो पार्टी भित्रको विभाजनको बीचमा बैठकमा आइपुगिन्, कांग्रेस संसदीय दलकी अध्यक्ष सोनिया गान्धी अगाडि बढिन् र उनलाई अँगालो हालिन्। बन्द कोठामा आफ्नो अगाडि आफ्नो पुरानो साथी र राजनीतिक सहयोगी देखेर, ममता बनर्जी आँसु झार्न थालिन्। रक्तपातपूर्ण कालक्रमको अन्तिम र असहाय चरण राजनीतिक विश्लेषकहरू विश्वास गर्छन् कि यो “जादुई अँगालो” केवल व्यक्तिगत सान्त्वना थिएन। यो कांग्रेस र तृणमूल कांग्रेस बीच बंगालमा तीन दशक लामो उतारचढाव, लामो समयदेखि चलिरहेको राजनीतिक दरार र एकअर्कालाई हटाउने पारस्परिक प्रयासहरूको अन्तिम र सबैभन्दा असहाय चरण थियो। जब ममता बनर्जीले बंगालमा “सोनियाको कांग्रेस” लाई शून्यमा पुर्याइन्
सोनिया गान्धी र ममता बनर्जी बीचको यो भावनात्मक एकताको पछाडिको गहिरो इतिहास बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ। १९९७-९८ मा, ममता बनर्जीले तत्कालीन कांग्रेस नेतृत्व (सोनिया गान्धीको उदयको समयमा) वाम मोर्चाप्रति अनिर्णयशील भएको आरोप लगाउँदै कांग्रेसबाट अलग्गिएकी थिइन्। उनले छुट्टै तृणमूल कांग्रेस पार्टी गठन गरिन्। अर्को दुई दशकमा, ममता बनर्जीले बंगालमा वामपन्थी र कांग्रेसलाई शून्यमा पुर्याइन्। पुराना कांग्रेस गढहरू ध्वस्त भए ममता बनर्जीले कांग्रेस पार्टीको परम्परागत गढहरू (मालदा, मुर्शिदाबाद र उत्तर दिनाजपुर) लाई पूर्ण रूपमा समाहित गरिन्। अधीर रञ्जन चौधरी जस्ता शक्तिशाली नेताहरूलाई किनारा लगाएर, उनले कांग्रेस भोट बैंकमा आफ्नो एकल नियन्त्रण स्थापित गरिन्।
सिट बाँडफाँडको अहंकारदेखि विधानसभाको हारसम्म विपक्षी गठबन्धन भित्र दुई दलहरू बीचको हालैको तितोपना र अहंकार कसरी प्रकट भयो भन्ने स्पष्ट वास्तविकता अब प्रकाशमा आएको छ। २०२४ को लोकसभा चुनावको समयमा, ममता बनर्जीले बंगालमा कांग्रेसलाई एक पनि सिट दिन अस्वीकार गरिन्। “एक्लै जाने” नीति अपनाउँदै, उनले बहरामपुरमा युसुफ पठानलाई उम्मेदवार बनाइन् र कांग्रेसका प्रदेश अध्यक्ष अधीर रञ्जन चौधरीलाई पराजित गरिन्। यसले दिल्ली कांग्रेस नेतृत्वलाई गहिरो चोट पुर्यायो।
२०२६ को हारले समीकरण परिवर्तन गर्यो जब भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) ले २०२६ को बंगाल विधानसभा चुनावमा २०७ सिट जितेर ममता बनर्जीलाई सत्ताबाट हटायो, सम्पूर्ण परिस्थिति अचानक परिवर्तन भयो। सत्ता गुमाउनुपर्दा टीएमसी भित्रका सांसद र विधायकहरूमा त्रास फैलियो। यसले ममता बनर्जीलाई भारत गठबन्धनलाई फिर्ता बोलाउन प्रेरित गर्यो। राष्ट्रिय स्तरमा आफ्नो प्रतिष्ठा बचाउने प्रयासमा, दीदीले अब गठबन्धन बैठकमा कांग्रेस र सोनिया गान्धीबाट मद्दत खोजिरहेकी छिन्। के सोनियाको आश्वासनले ममताको राष्ट्रिय हैसियत बचाउनेछ?
बन्द ढोकाको बैठकमा सोनिया गान्धीले ममता बनर्जीलाई सान्त्वना दिँदै भनिन् कि कांग्रेस यस संकटमा उनको साथमा उभिएको छ, तर पार्टी भित्रका धेरै रणनीतिकारहरूले यसलाई केवल “शिष्टाचार” मान्छन्। प्रदेश कांग्रेसका नेताहरू, विशेष गरी अधीर रञ्जन चौधरी गुट, बंगालमा ममता बनर्जीको कमजोरीबाट खुसी छन्। उनीहरू विश्वास गर्छन् कि तृणमूल कांग्रेसको पतन पछि मात्र बंगालमा कांग्रेसको पुरानो भोट बैंक पुनर्स्थापित हुनेछ। एक समय देशको सबैभन्दा शक्तिशाली विपक्षी व्यक्तित्व ममता बनर्जीको वास्तविकता यो हो कि लोकसभा सांसदहरूको दुई-तिहाइ विभाजन पछि, “भारत” गठबन्धनमा “किंगमेकर” वा प्रधानमन्त्रीको दावेदारको रूपमा उनको पहिलेको बलियो स्थिति अब रहेन। त्यसैले, उनले “भारत” गठबन्धनमा शरण खोजेकी छिन्।
ममता बनर्जीले सोनिया गान्धीलाई फेरि भेटिन् “भारत” गठबन्धनको बैठकमा विपक्षी एकतालाई बलियो बनाउने आवश्यकतामा जोड दिएको एक दिन पछि, तृणमूल कांग्रेस प्रमुख ममता बनर्जीले मंगलबार उनको निवास, १० जनपथमा शीर्ष कांग्रेस नेता सोनिया गान्धीलाई भेटिन्। दुवै दलले बैठकको विवरण खुलासा गरेनन्, तर स्रोतहरू भन्छन् कि ममता बनर्जीले कांग्रेस नेतासँगको कुराकानीको क्रममा विपक्षी एकताको आवश्यकतामा जोड दिए। उनले सबै घटक दलहरूलाई विगतलाई बिर्सेर एकताबद्ध हुन आग्रह गरे।
तृणमूल कांग्रेस (टीएमसी) भित्रको विद्रोहको बीचमा यो बैठक आएको हो, जसमा धेरै पार्टी सांसदहरूले छुट्टै समूह गठन गर्ने र सत्तारूढ राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन (एनडीए) मा सामेल हुने निर्णय गरेका छन्। तृणमूल कांग्रेसका ८० जना विधायकहरूमध्ये धेरैजसोले ऋतब्रत बनर्जीलाई राज्य सभामा आफ्नो नेताको रूपमा स्वीकार गरिसकेका छन् र सभामुखले उनलाई विपक्षी नेताको रूपमा तोकेका छन्।
