हरेक पुस्तामा समाजले एउटा यस्तो निर्णायक प्रश्नको सामना गर्छ,जसले भोलिको बाटो तय गर्छ। प्रश्न हो यो अनिश्चितताको भुमरीमा हामीलाई सही दिशा देखाउने,दूरदृष्टि र साहस बोकेको,अनि जनताका लागि समर्पित नेता आखिर को हो त? अचेल भारतीय गोर्खा समुदाय र दार्जिलिङ पहाडका राजनीतिक वृत्तदेखि लिएर चिया कमान,हाट-बजार अनि युवा जमात माझ एउटै प्रश्न निकै गम्भीरताका साथ गुञ्जिरहेको छ।प्रश्न सुन्दा सरल लाग्छ,तर यसको गहिराइ निकै ठूलो छ “यदि अजय एडवर्ड्स होइनन् भने,को त?” राजनीतिक नेतृत्वको मूल्याङ्कन केवल चुनावको जित-हार वा सत्ताको कुर्सीबाट मात्र गरिँदैन।इतिहास साक्षी छ,कतिपय प्रभावशाली नेताहरू सरकारी ओहोदा वा शक्तिबाट होइन,बरु जनतासँगको प्रत्यक्ष सामीप्य,उनीहरूको दुःख-सुखको भोगाइ र अप्ठ्यारोमा सधैँ साथ उभिने दृढताका कारण जन्मिएका छन्।आजको दार्जिलिङ पहाडको राजनीतिमा अजय एडवर्ड्स एउटा यस्तो नाम बनेको छ,जसलाई लिएर जति चर्चा,बहस र आलोचना हुन्छ,त्यति नै उनीप्रति आशा र भरोसा पनि राखिन्छ।
उनको यो राजनीतिक यात्रा यसकारण पनि अनुकरणीय छ कि,उनले गरेका धेरैजसो कामहरू कुनै सरकारी शक्ति,प्रशासनिक आड वा ठूला राजनीतिक दलहरूको छहारी बिना नै सम्भव भएका हुन्।यी तमाम सीमाहरूका बाबजुद पनि उनले दार्जिलिङ क्षेत्र र त्योभन्दा बाहिरका हजारौँ जनताको मन छुने एउटा छुट्टै राजनीतिक र सामाजिक आन्दोलन खडा गर्न सफल भएका छन्।
उनका समर्थकहरू उनीद्वारा गरिएका सामाजिक कार्यहरूको लामो फेहरिस्त प्रस्तुत गर्छन्। गाउँ-घरमा बाटोघाटो र पुल निर्माणमा सहयोग पुर्याउनेदेखि विपन्न परिवारलाई उपचार खर्च जुटाउनेसम्म,अनि जेहेन्दार युवाहरूका लागि नि:शुल्क UPSC कोचिङको व्यवस्था मिलाउनेदेखि अप्ठ्यारोमा परेका सामाजिक अभियन्ता र कार्यकर्ताहरूलाई आड भरोसा दिनेसम्मका काममा उनको उपस्थिति परम्परागत राजनीतिभन्दा निकै माथि देखिन्छ।चाहे त्यो स्मारक र खेलमैदानको विकास होस्,दैवी प्रकोपको बेला पुर्याइने राहत होस्,वा भ्रष्टाचार विरुद्धको अभियान र उत्पीडित समुदायको हक-हितको आवाज, यी सबै कार्यहरू आज उनको नेतृत्वको पहिचान बनिसकेका छन्।
विशेष कुरा त के छ भने, संकटको समयमा उनको सहयोग दलगत राजनीतिभन्दा माथि उठेर पुग्ने गर्छ। चाहे ती आन्दोलनकारी हुन्, पत्रकार हुन् वा समस्यामा परेका सर्वसाधारण नागरिक— एडवर्ड्सले सधैँ जनताका पीर-मर्कासँग आफूलाई सिधै जोड्ने प्रयास गरेका छन्। धेरैका लागि, जनतासँग सहजै भेटिने र सधैँ जवाफदेही रहने उनको यही स्वभावले नै उनलाई ती परम्परागत नेताहरूभन्दा फरक देखाउँछ, जो चुनाव जितेपछि जनताको यथार्थभन्दा निकै टाढा पुग्छन्। चिया कमानका श्रमिकहरूको आन्दोलन होस्,सडकका विरोध प्रदर्शनहरू हुन् वा क्षेत्रीय मुद्दाहरूमा गरिएका अभियान यी सबैले उनलाई भुइँमान्छेको नेता (Grassroots leader) का रूपमा स्थापित गरेका छन्। कतिपय अवस्थामा उनले त्यस्ता नीति र निर्णयहरूको कडा विरोध गरे, जसले स्थानीय समुदायलाई हानि पुर्याउन सक्थ्यो। समर्थकहरूको बुझाइमा उनको यो सक्रियताले क्षेत्रको हित रक्षा गर्ने र विकासलाई जनमुखी बनाउने उनको प्रतिबद्धतालाई प्रस्ट पार्छ।लोकतन्त्रमा मतभेद हुनु स्वाभाविक हो, त्यसैले आलोचकहरू उनका कार्यशैली वा राजनीतिक अडानसँग असहमत हुन सक्छन्। तर, तिनै आलोचकहरू पनि यो कुरा स्वीकार गर्छन् कि एडवर्ड्सले आफूलाई समकालीन पहाडी राजनीतिको केन्द्रबिन्दुमा राख्न सफल भएका छन्। अनेकौँ चुनौती, विरोध र साङ्गठनिक अवरोधका बाबजुद पनि राजनीतिमा आफ्नो बलियो सान्दर्भिकता कायम राख्न सक्नुले उनको राजनीतिक क्षमता र दृढतालाई सहजै नकार्न सकिँदैन भन्ने कुरा पुष्टि गर्छ।उनको नेतृत्वको अर्को एउटा महत्त्वपूर्ण पाटो भनेको युवा पुस्ता माझ उनको बढ्दो लोकप्रियता हो। यस्तो समयमा जब धेरैजसो युवाहरू राजनीतिप्रति उदासीन देखिन्छन्, एडवर्ड्सले शिक्षित युवा, बौद्धिक वर्ग, विद्यार्थी र प्रवासी गोर्खाहरूको एउटा ठूलो हिस्सालाई उत्प्रेरित गर्न सफल भएका छन्। संवाद, सहभागिता, जवाफदेहिता र सामुदायिक संलग्नतामाथि उनले दिने जोडले परम्परागत नाराबाजीभन्दा माथि उठेर एउटा नयाँ राजनीतिक चेतनाको शुरुवात गरेको छ।
पहाडको भावी प्रशासनिक र राजनीतिक रूपरेखालाई लिएर भइरहेको वर्तमान बहसले नेतृत्वको प्रश्नलाई फेरि एकपटक अग्रपंक्तिमा ल्याइदिएको छ। सुशासन, स्वायत्तता, पहिचान र विकासका विषयमा छलफल चलिरहँदा, यस क्षेत्रलाई अहिले विभिन्न सरोकारवालाहरूसँग कुशलतापूर्वक वार्ता गर्न सक्ने र जनताको भावनाको कदर गर्न सक्ने परिपक्व नेतृत्वको खाँचो छ। समर्थकहरूको विश्वास छ कि अजय एडवर्ड्ससँग त्यो कूटनीतिक चातुर्य र राजनीतिक परिपक्वता छ, जुन यस्तो गम्भीर जिम्मेवारीका लागि आवश्यक हुन्छ।तर, यो बहस केवल कुनै एक व्यक्तिको मात्र होइन। यो त दार्जिलिङ पहाडले आगामी दशकहरूमा कस्तो नेतृत्व पाउनुपर्छ भन्ने वृहत् प्रश्न हो। यस क्षेत्रलाई अहिले यस्तो नेतृत्व चाहिएको छ जो पारदर्शी होस्, जवाफदेही होस्, विकासप्रेमी होस् र जसको जरा सर्वसाधारणको सुख-दुःखमा जोडिएको होस्। यस्तो नेता जसले क्षेत्रीय आकांक्षा र राष्ट्रिय हित बीच सही सन्तुलन कायम गर्दै भावी पुस्तालाई अन्योलता होइन, अवसरहरू सुम्पन सकोस्।
धेरै विश्लेषकहरूको नजरमा अजय एडवर्ड्स नै त्यो सम्भावनाको प्रतीक हुन्। उनका सबै विचारसँग कोही सहमत होलान् या नहोलान्, तर उनको योगदान, जनसम्पर्क र निरन्तरको संघर्षले उनलाई दार्जिलिङ पहाडको राजनीतिक भविष्यको एउटा मुख्य खम्बा बनाएको छ।अबको जिम्मेवारी केवल राजनीतिक नेताहरूको मात्र होइन, बरु स्वयं जनताको पनि हो विशेष गरी शिक्षित युवा, बौद्धिक वर्ग, नागरिक समाज र सचेत नागरिकहरूको। उनीहरूले अब नेतृत्वको मूल्याङ्कन केवल आकर्षक भाषणका आधारमा मात्र नभई, उनीहरूको काम, इमानदारिता, दूरदृष्टि र प्रतिबद्धताको कसीमा राखेर गर्नुपर्छ। द्रुत गतिमा बदलिँदो राजनीतिक परिदृश्य माझ जब पहाड आफ्नो सही दिशाको खोजीमा छ, तब एउटै प्रश्न सम्पूर्ण क्षेत्रभरि गुञ्जिरहनेछ: यदि अजय एडवर्ड्स होइनन् भने, को त?
