यदि रगतमा चिनीको मात्रा (ब्लड सुगर) राम्ररी नियन्त्रणमा छैन, व्यक्ति अस्वस्थ छ, कुनै बिरामीबाट निको हुँदै छ, वा मधुमेहसँग सम्बन्धित ठुला जटिलताहरू देखिएका छन् भने रक्तदान स्थगित गर्नु राम्रो हुन्छ।
धेरै मानिसहरू मधुमेह हुनासाथ रक्तदानका लागि स्वतः अयोग्य भइन्छ भन्ने ठान्छन्। तर के यो सत्य हो? दिल्लीस्थित कैलाश दीपक अस्पतालका कन्सल्टेन्ट इन्डोक्राइनोलोजिस्ट डा. आशिष सैनीका अनुसार यो केवल एउटा भ्रम मात्र हो।
“मधुमेह हुनुको मतलब तपाईं रक्तदानका लागि स्वतः अयोग्य हुनुभयो भन्ने होइन। वास्तवमा, मधुमेह भएका धेरै मानिसहरूले सुरक्षित र नियमित रूपमा रक्तदान गर्न सक्छन्,” उनले indianexpress.com सँग कुरा गर्दै भने।
रक्तदान गर्न चाहने मधुमेहका बिरामीको रगतमा चिनीको मात्रा सन्तुलित हुनुपर्छ र रक्तदान गर्ने दिन उनीहरू शारीरिक रूपमा स्वस्थ महसुस गरिरहेका हुनुपर्छ। यसका साथै, उनीहरूले सबै रक्तदाताहरूका लागि लागू हुने उमेर, तौल, हेमोग्लोबिनको मात्रा र समग्र स्वास्थ्य अवस्था जस्ता सामान्य मापदण्डहरू पनि पूरा गर्नुपर्छ।
डाक्टर सैनीका अनुसार मधुमेह आफैँमा कुनै अवरोध होइन। बरु, योग्यता यस कुरामा भर पर्छ कि रगतमा चिनीको मात्रा कत्तिको नियन्त्रणमा छ र बिरामीमा मधुमेहसम्बन्धी कुनै जटिलताहरू विकसित भएका छन् कि छैनन्।
के टाइप १ वा टाइप २ मधुमेह हुनुले फरक पार्छ?
अनिवार्य रूपमा फरक पार्दैन। टाइप १ र टाइप २ मधुमेह फरक-फरक अवस्थाहरू भए तापनि रक्तदानको मामलामा कुन प्रकारको मधुमेह हो भन्ने कुराले निर्णयक भूमिका नखेल्ने डा. सैनी बताउँछन्।
यदि तपाईं इन्सुलिन लिनुहुन्छ भने के हुन्छ?
अर्को एउटा आम भ्रम के छ भने इन्सुलिन लिने मानिसहरूले रक्तदान गर्न सक्दैनन्।
“इन्सुलिनको प्रयोगले मानिसलाई स्वतः अयोग्य बनाउँछ भन्ने एउटा साझा भ्रम छ, तर यो पूर्ण सत्य होइन… धेरैजसो अवस्थामा, इन्सुलिन लिने मानिसहरूले पनि रक्तदान गर्न सक्छन्,” डा. सैनी भन्छन्।
यदि रगतमा चिनीको मात्रा स्थिर छ र स्वास्थ्यमा कुनै ठुलो समस्या छैन भने, इन्सुलिन थेरापी लिइरहेकै कारणले मात्र कसैलाई रक्तदान गर्नबाट रोकिँदैन।
डाक्टरहरू सामान्यतया निम्न अवस्थाहरूमा रक्तदान स्थगित गर्न सल्लाह दिन्छन्:
-
यदि रगतमा चिनीको मात्रा राम्ररी नियन्त्रणमा छैन।
-
यदि व्यक्ति अस्वस्थ छ वा कुनै बिरामीबाट निको हुँदै छ।
-
यदि मधुमेहका कारण शरीरमा अन्य ठुला जटिलताहरू देखिएका छन्।
मिर्गौला (किड्नी), आँखा, स्नायु (नर्भ्स) वा मुटुलाई असर गर्ने अवस्थाहरूले पनि योग्यतामा प्रभाव पार्न सक्छन्। बारम्बार ब्लड सुगर निकै कम हुने (लो सुगर) समस्या भएका वा शरीरमा कुनै सक्रिय सङ्क्रमण (एक्टिभ इन्फेक्सन) भएका मानिसहरूलाई अवस्था सुधार नभएसम्म पर्खन सल्लाह दिइन्छ।
डा. सैनीका अनुसार, सबैभन्दा पहिलो प्राथमिकता सधैँ रक्तदाताको सुरक्षा नै हो।
