सर्वोच्च नेता अली खामेनीको निधनपछि इरानमा राजनीतिक संघर्ष तीव्र बनेको छ। अमेरिका र इरानबीचको युद्धविराम दबाबमा परेका बेला कट्टरपन्थी समूहहरूले राष्ट्रपति मसुद पेजेशकियान, सभामुख मोहम्मद बाघेर घालिबाफ र विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीमाथि ‘सफ्ट कू’ मार्फत सत्ता कब्जा गर्न खोजेको आरोप लगाएका छन्।
इरानमा सत्ता संघर्ष र ‘सफ्ट कू’ को आरोप
अमेरिका र इरानबीच भएको युद्धविराम दबाबमा परिरहेका बेला इरानभित्र आन्तरिक राजनीतिक संघर्ष तीव्र बनेको छ। सर्वोच्च नेता अली खामेनीको निधनपछि देशको भावी नेतृत्व र विदेश नीतिलाई लिएर कट्टरपन्थी समूह र वर्तमान सरकारबीचको मतभेद खुला रूपमा बाहिर आएको छ।
कट्टरपन्थीहरूले राष्ट्रपति मसुद पेजेशकियान, संसदका प्रभावशाली नेता मोहम्मद बाघेर घालिबाफ र विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीमाथि इस्लामिक गणतन्त्रको मूल सिद्धान्त त्याग्दै ‘सफ्ट कू’ गर्न खोजेको गम्भीर आरोप लगाएका छन्। गत साता तेहरानमा सम्पन्न अली खामेनीको अन्त्येष्टिका क्रममा यी आन्तरिक विवादहरू सार्वजनिक रूपमा प्रकट भएका थिए।
अन्त्येष्टि कार्यक्रममा विरोध र विदेशमन्त्रीमाथि आक्रमण
राष्ट्रपति पेजेशकियान सर्वोच्च नेताको शवयात्रामा सहभागी भइरहेका बेला केही शोकाकुल कट्टर समर्थकहरूले श्रद्धान्जली दिनुको सट्टा ‘सम्झौतावादीको मृत्यु होस्’ भन्ने नारा लगाएका थिए। सोही कार्यक्रममा विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीमाथि ढुङ्गा प्रहारसमेत गरियो।
भीडले अराघचीलाई ‘देश बेच्ने विश्वासघाती’ भन्दै नाराबाजी गरेपछि उनी सुरक्षाकर्मीको सहयोगमा त्यहाँबाट बाहिरिन बाध्य भएका थिए। अराघचीले अमेरिकी प्रशासनसँग युद्धविराम वार्ता गरेर केही आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने सहमति गराएका थिए, जसका कारण उनी अहिले कट्टरपन्थीहरूको मुख्य निसानमा परेका छन्। उनीहरूका अनुसार अमेरिका र पश्चिमसँगको कुनै पनि सम्झौताले इस्लामिक क्रान्तिको मूल्य र अली खामेनीको राजनीतिक धरोहरलाई धोका दिएको छ।
मोज्तबा खामेनीको अनुपस्थिति र नयाँ शक्ति सन्तुलन
अली खामेनीको निधनपछि उनका छोरा मोज्तबा खामेनी सर्वोच्च नेताको जिम्मेवारीमा पुगे पनि उनी सार्वजनिक रूपमा लगभग देखिएका छैनन्। सुरक्षा जोखिम वा स्वास्थ्य अवस्थाका कारण उनी बाहिर नदेखिएका अनुमान गरिए पनि यही अनुपस्थितिलाई आधार बनाएर कट्टरपन्थीहरूले वर्तमान सरकारी नेतृत्वले सत्ता आफ्नो नियन्त्रणमा लिन खोजेको दाबी गरेका छन्।
सामाजिक सञ्जाल एक्स (X) मा कट्टरपन्थी सांसद महमुद नबावियानले “ईरानका जनतालाई चेताउनी: के देशमा कु हुँदैछ?” भन्दै प्रश्न उठाएका थिए। अन्त्येष्टिपछि उनले अली खामेनीको हत्याको बदला लिनुपर्ने र कथित कूविरुद्ध अन्तिमसम्म लड्ने घोषणा गरेका छन्। मोज्तबा खामेनी सार्वजनिक रूपमा सक्रिय नभएका कारण युद्धपछिको इरानमा सभामुख घालिबाफ, राष्ट्रपति पेजेशकियान र विदेशमन्त्री अराघची नै सबैभन्दा प्रभावशाली अनुहार बनेका छन्।
युद्धविराम र सैन्य तनावको अवस्था
अन्त्येष्टिमा ठूलो संख्यामा सहभागी भएका कट्टरपन्थी समर्थकहरूले अमेरिकासँगको युद्धविराम अस्वीकार गर्दै अली खामेनीको मृत्युको बदला लिन पुनः युद्ध सुरु गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। उनीहरूको दृष्टिमा अमेरिकासँगको सम्झौता आत्मसमर्पण सरह हो।
इरानी रिभोलुसनरी गार्डले स्ट्रेट अफ होर्मुज क्षेत्रमा जहाजहरूलाई लक्षित गर्दै आक्रमण गरेपछि अमेरिकाले प्रतिआक्रमण गरेको थियो। त्यसपछि कट्टरपन्थीहरूले युद्धविराम तुरुन्त अन्त्य गरी अमेरिका र उसका सहयोगीविरुद्ध थप सैन्य कारबाही गर्न सरकारमाथि दबाब बढाएका छन्।
नेताहरूमाथि धम्की र सरकारको कदम
युद्ध सुरु हुनुअघि नै कट्टरपन्थीहरूले राष्ट्रपति पेजेशकियानलाई खुला धम्की दिएका थिए। सुरक्षा निकायसँग निकट मानिने धार्मिक गायक मोहम्मद अली बख्शीले सार्वजनिक कार्यक्रममा “यदि सर्वोच्च नेताका सर्त पूरा भएनन् भने हाम्रो हातमा तरबार हुनेछ र तपाईंको घाँटी हाम्रो अगाडि हुनेछ” भन्दै राष्ट्रपतिलाई चेताउनी दिएका थिए। उनले सरकारलाई ‘नर्कको अनुभव गराइदिने’ धम्की दिए पनि उनीविरुद्ध कुनै कानूनी कारबाही भएको छैन।
रिभोलुसनरी गार्डका पूर्व कमाण्डर रहेका मोहम्मद बाघेर घालिबाफ पनि आलोचित छन्। युद्धका क्रममा संकट व्यवस्थापनमा अग्रणी भूमिका खेलेका घालिबाफ राजनीतिक अनुभव र सुरक्षा प्रतिष्ठानसँगको सम्बन्धका कारण प्रभावशाली निर्णयकर्ता बनेका छन्। सांसद कमरान गजनफारीले सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्लाई शक्तिशाली बनाउँदै सर्वोच्च नेता र संसदको भूमिका कमजोर पार्ने योजनाबद्ध ‘राजनीतिक कु’ भइरहेको आरोप लगाएका छन्।
यद्यपि सरकारले पनि कट्टरपन्थी प्रभाव सीमित पार्ने प्रयास थालेको छ। अमेरिकासँगको वार्ता असफल बनाउन मस्यौदा मिडियामा लिक गराएको र सर्वोच्च नेताको सीमा उल्लङ्घन गरेको आरोप लागेका सांसद महमुद नबावियानलगायत सम्झौताको विरोध गर्ने अर्का एक सांसदलाई संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा आयोगबाट हटाइएको छ।
FAQs
इरानमा कट्टरपन्थीहरूले वर्तमान सरकारमाथि के आरोप लगाएका छन्?
कट्टरपन्थीहरूले राष्ट्रपति मसुद पेजेशकियान, सभामुख मोहम्मद बाघेर घालिबाफ र विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीमाथि सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीको अधिकार कमजोर पार्दै सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्मार्फत ‘सफ्ट कू’ गरेर सत्ता कब्जा गर्न खोजेको आरोप लगाएका छन्।
इरान र अमेरिकाबीचको युद्धविराम किन खतरामा परेको छ?
विदेशमन्त्री अराघचीले अमेरिकासँग प्रतिबन्ध हटाउने र युद्धविराम गर्ने सहमति गरेपछि कट्टरपन्थीहरूले यसलाई इस्लामिक क्रान्तिप्रतिको धोका र आत्मसमर्पण भनेका छन्। उनीहरूले युद्धविराम भङ्ग गरी अमेरिकाविरुद्ध पुनः सैन्य कारबाही सुरु गर्न सरकारमाथि तीव्र दबाब दिइरहेका छन्।
