चिया बगानका श्रमिकहरूका मागमा बैठक हुन छाडेको भन्दै असन्तोष व्यक्त

केही वर्ष अघिसम्म चिया बगानहरूमा पहिलो पत्ती टिप्नुअघि श्रमिकका मागहरूबारे व्यापक छलफल र बैठक हुने गरे तापनि हालका दिनहरूमा यस्ता गतिविधिहरू ठप्प भएका छन्। राजनीतिक दलहरूसँग सम्बद्ध श्रमिक सङ्गठनहरूले जमीनी स्तरमा काम गर्न छाडेका कारण चिया श्रमिकहरू आफ्ना आधारभूत हक-अधिकार र सुविधाहरूबाट वञ्चित हुनुपरेको छ। यसले गर्दा पहाडका चिया बगान क्षेत्रबाट युवाहरूको पलायन बढ्दो क्रममा रहेको छ।

दार्जीलिङ पहाडी क्षेत्रको मुख्य आर्थिक आधारका रूपमा चिया उद्योग रहेको छ। चिया बगानमा कार्यरत श्रमिकहरूले नै यस उद्योगलाई जीवन्त राखेका छन्, तर उनीहरूका आधारभूत समस्या र मागहरूको सम्बोधन नहुँदा पूरै समाज र अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर परिरहेको छ। श्रमिकहरूले पाउने सेवासुविधा र उचित ज्यालाको अभावमा स्थानीय स्तरमा गरिबी र आर्थिक सङ्कट गहिरिँदै गएको छ। यसका साथै, युवाहरू बगान छाडेर बाहिरिन बाध्य हुँदा बेरोजगारी र पलायनको समस्याले उग्र रूप लिइरहेको छ, जसले दीर्घकालीन रूपमा चिया क्षेत्रको भविष्य र स्थानीय समुदायको सामाजिक-आर्थिक स्थितिमाथि ठूलो प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ।

मुख्य विशेषताहरू

• बैठक र छलफलको अन्त्य: पहिलेझैँ वर्षको पहिलो पत्ती टिप्नुअघि श्रमिक सङ्गठनहरूले मागपत्र तयार पार्ने र मालिक पक्षसँग बैठक बस्ने परिपाटी अचेल ठप्प प्रायः बनेको छ।

• आधारभूत सुविधाबाट वञ्चित: श्रमिकहरूले घर निर्माण, छाता, जुत्ता, तिरपालको भुक्तानीका साथै पिउने पानी, बिजुली, बाटो, नाला र घरेलु ग्यास/दाउरा जस्ता सुविधाहरू समयमा पाउन सकेका छैनन्।

• अल्प ज्याला र युवा पलायन: दिनको आठ घण्टा कडा परिश्रम गरेर पनि केवल २५० रुपियाँ दैनिक हाजिरामा काम गर्नुपर्ने बाध्यताका कारण युवाहरू वैदेशिक रोजगारी वा अन्यत्र ठिका-बिघा कामतर्फ आकर्षित भई पलायन भइरहेका छन्।

मुख्य समाचार

दार्जीलिङ पहाडी क्षेत्रका चिया बगानहरूमा कार्यरत श्रमिकहरू आफ्ना विभिन्न माग र सुविधाहरूका विषयमा बैठक तथा छलफल हुन छाडेको भन्दै चिन्तित र असन्तुष्ट बनेका छन्। विगतका वर्षहरूमा नियमित रूपमा हुने श्रमिक र व्यवस्थापन पक्षबीचको संवाद हिजोआज ठप्प जस्तै बनेपछि श्रमिकहरू आफ्ना जायज हक-अधिकारबाट वञ्चित हुनुपरेको छ।

गत केही वर्ष अघिसम्म चिया बगानमा वर्षको पहिलो पत्ती टिप्नुभन्दा अगाडि नै विभिन्न राजनीतिक पार्टीहरूसँग संलग्न श्रमिक सङ्गठनहरू सक्रिय हुने गर्दथे। प्रत्येक शाखामा सभा आयोजना गरी चिया श्रमिकका समस्या समेटेर मागपत्र (मेमोरेन्डम) तयार पारिन्थ्यो। सोही मागपत्रका आधारमा चियाबारी प्रबन्धक तथा व्यवस्थापकहरूसँग निरन्तर बैठक बसी मागहरू पारित गराइन्थ्यो। मालिक पक्षले माग पूरा गर्न आनाकानी गर्दा गेट मिटिङ, जुलुस, राँके जुलुस र गोस्लो जस्ता आन्दोलनहरू हुन्थे, जसको परिणामस्वरूप दुवै पक्षबीच सम्झौता भई श्रमिकहरूले अधिकार प्राप्त गर्दथे।

के भएको थियो?

अचेल चियाबारीहरूमा श्रमिकका मागहरूबारे पूर्ववत् रूपमा कुनै बैठक वा छलफल आयोजित हुँदैन। श्रमिक सङ्गठनहरूको उपस्थिति केवल बोनस बाँड्ने समयमा मात्र सीमित हुन पुगेको छ। वर्षको पहिलो पत्ती टिप्नुअगावै तयार भइसक्नुपर्ने मागपत्रहरू अचेल बन्दैनन्। मालिक पक्ष र श्रमिक सङ्गठनहरूबीच संवादहीनताको स्थिति सिर्जना भएको छ। यसका कारण श्रमिकहरूले पाउने नियमित सुविधाहरू रोकिएका छन् र उनीहरूको दैनिक जीवनयापन कष्टकर बन्दै गएको छ।

संलग्न व्यक्ति वा संस्थाहरू

यस विषयमा मुख्य रूपमा चिया बगानका श्रमिकहरू, चियाबारी प्रबन्धक तथा व्यवस्थापक पक्ष, र क्षेत्रका राजनीतिक दलहरूसँग सम्बद्ध श्रमिक सङ्गठनहरू संलग्न रहेका छन्। श्रमिक सङ्गठनहरूले केवल चुनावका बेला पर्जापट्टा र न्यूनतम रोजको आश्वासन दिने तर अरू बेला निष्क्रिय रहने गरेको आरोप श्रमिकहरूले लगाएका छन्। व्यवस्थापक पक्षले पनि सुविधाहरू उपलब्ध गराउनेतर्फ चासो नदेखाएको देखिन्छ।

सार्वजनिक प्रभाव

मागहरूमाथि छलफल हुन छाडेपछि चिया श्रमिकहरूका घर बन्न छाडेका छन्। श्रमिकहरूले पाउनुपर्ने छाता, जुत्ता, र तिरपालको पैसा समयमा पाएका छैनन्। अधिकांश चियाबारीहरूमा घरेलु ग्यास तथा दाउराको उचित व्यवस्था छैन। यसका साथै, पिउने पानी, बिजुली बत्ती, बाटो, झोडा, र नाला जस्ता न्यूनतम पूर्वाधारहरूबाट श्रमिकहरू वञ्चित छन्। दिनको आठ घण्टा काम गरेर पनि दैनिक केवल २५० रुपियाँ हाजिरामा चित्त बुझाउनुपर्दा उनीहरू गम्भीर आर्थिक सङ्कटमा परेका छन्।

यसै सन्दर्भमा, चित्तबुझ्दो हाजिरा र सुविधा नहुँदा स्थानीय युवाहरू चियाबारीमा काम गर्न छाडेर गाउँ-ठाउँबाट पलायन हुन बाध्य भएका छन्। तिनीहरू कि त बाहिर ठिका-बिघा काम गर्छन् कि त देश-विदेश गएर अन्य नोकरी गर्न थालेका छन्। एकातिर पहाडमा बेरोजगारी समस्या बढेको छ भने अर्कोतिर चिया श्रमिकहरूको आर्थिक अवस्था दिनानुदिन कमजोर बन्दै गएको छ।

वक्तव्यहरू

चियाबारीका श्रमिक तथा युवाहरूले आफ्नो असन्तोष व्यक्त गर्दै भनेका छन्, “चियाबारीमा सन्तोषजनक हाजिरा नभएको र उचित सुविधा नपाइने हुँदा नै गाउँ-ठाउँ छाडेर पलायन हुन बाध्य हुनुपरेको हो।” श्रमिकहरूले राजनीतिक दल र नेताहरूप्रति रोष प्रकट गर्दै चुनावका बेला मात्र पर्जापट्टा र न्यूनतम रोजको कुरा गर्ने तर पछि वास्ता नगर्ने प्रवृत्ति बढेको र यस्तै स्थिति रहे चुनावका बेला भोट माग्न आउने नेताहरूलाई लखेट्न समेत पछि नहट्ने चेतावनी दिएका छन्।

भावी योजना / आगामी कदम

वर्तमान स्थितिलाई हेर्दा चिया श्रमिकहरूको हितमा राजनीतिक दल तथा सम्बन्धित श्रमिक सङ्गठनहरूले तत्काल अघि सरेर काम गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। श्रमिकहरूका रोकिएका मागहरूमाथि व्यवस्थापक पक्षसँग पुनः संवाद सुरु गराउनु र न्यूनतम सुविधाहरू उपलब्ध गराउनु नै आगामी प्राथमिक कदम हुनुपर्छ। यदि समयमै यी समस्याहरूको समाधान गरिएन भने चिया बगान क्षेत्रबाट जनशक्ति पलायन भई चिया उद्योग नै संकटमा पर्न सक्ने देखिएको छ।

चिया बगानका श्रमिकहरूको अधिकारका लागि हुने बैठक र आन्दोलनहरू हराउँदै जाँदा उनीहरू आधारभूत सेवा-सुविधा र उचित ज्यालाबाट वञ्चित भएका छन्। राजनीतिक दल र सङ्गठनहरूको उदासीनताका कारण सिर्जना भएको यो आर्थिक सङ्कटले पहाडी क्षेत्रमा पलायन र बेरोजगारीलाई अझ बढावा दिएको छ।

FAQs

चिया बगानका श्रमिकहरू किन असन्तुष्ट छन्?

चिया बगानका श्रमिकहरू आफ्ना मागहरूबारे व्यवस्थापन र श्रमिक सङ्गठनहरूबीच बैठक हुन छाडेको, आधारभूत सुविधाहरू नपाएको र ८ घण्टा काम गरेर पनि दैनिक केवल २५० रुपियाँ मात्र ज्याला पाएकाले असन्तुष्ट छन्।

चियाबारी क्षेत्रबाट युवाहरू पलायन हुनुको मुख्य कारण के हो?

चियाबारीमा सन्तोषजनक दैनिक हाजिरा नहुनु, उचित सेवासुविधा नपाइनु र भविष्य सुरक्षित नदेखिएकाले युवाहरू गाउँ-ठाउँ छाडेर अन्यत्र ठिका-बिघा काम गर्न वा देश-विदेशमा नोकरीका लागि पलायन हुन बाध्य भएका हुन्।