अभियन्ता सोनम वाङचुकको अनिश्चितकालीन अनशन २०औँ दिनमा पुगेपछि प्रहरीले उनलाई अस्पताल लगेको छ। यससँगै भारतमा स्वतन्त्रतापछि भएका लामो भोक हडतालहरूको इतिहास फेरि चर्चामा आएको छ।
किन महत्त्वपूर्ण?
भारतमा भोक हडताल लामो समयदेखि लोकतान्त्रिक विरोधको प्रभावकारी माध्यमका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। विभिन्न सामाजिक, राजनीतिक र वातावरणीय मुद्दामा गरिएका यस्ता आन्दोलनले सार्वजनिक बहस, सरकारी निर्णय र नीतिगत परिवर्तनमा प्रभाव पार्दै आएका छन्।
मुख्य बुँदाहरू
– सोनम वाङचुकको अनिश्चितकालीन अनशन २०औँ दिनमा पुगेपछि प्रहरीले अस्पताल लग्यो।
– उनी केन्द्रीय शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामाको मागसहित आन्दोलनमा सहभागी भएका थिए।
– वाङचुक जुन २८ देखि जंतरमन्तरमा अनशनमा बसेका थिए।
– उनी यसअघि पनि तीन पटक अनशन गरिसकेका छन्।
– स्वतन्त्रतापछि भारतको सबैभन्दा लामो अनशन इरोम शर्मिलाले १६ वर्षसम्म गरेकी थिइन्।
– स्वामी निगमानन्दले अवैध बालुवा उत्खननविरुद्ध ११५ दिन अनशन गरेका थिए। महात्मा गान्धी, भगत सिंह, ममता बनर्जी र अन्ना हजारेका भोक हडतालहरू पनि भारतीय आन्दोलनको इतिहासमा उल्लेखनीय मानिन्छन्।
मुख्य समाचार
सामाजिक अभियन्ता तथा वातावरण संरक्षणका पक्षधर सोनम वाङचुकको अनिश्चितकालीन भोक हडताल २०औँ दिनमा प्रवेश गरेको छ। आन्दोलन जारी रहेका बेला प्रहरीले उनलाई अस्पताल लगेको जानकारी सार्वजनिक भएको छ।
पृष्ठभूमि
वाङचुक NEET परीक्षामा भएको कथित अनियमितता सम्बन्धी विषयमा केन्द्रीय शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा माग गर्दै आन्दोलनमा सहभागी भएका थिए। उनी जुन २८ देखि नयाँ दिल्लीस्थित जंतरमन्तरमा जारी विरोध प्रदर्शनमा अनिश्चितकालीन अनशनमा बसेका थिए। ५९ वर्षीय वाङचुक वातावरण संरक्षण तथा लद्दाखका संवैधानिक अधिकारसम्बन्धी मुद्दामा सक्रिय अभियन्ताका रूपमा परिचित छन्। हालको आन्दोलनअघि पनि उनी तीन पटक भोक हडताल गरिसकेका छन्।
भारतका उल्लेखनीय लामो अनशन
भारतमा स्वतन्त्रताअघि र त्यसपछि पनि भोक हडताल लोकतान्त्रिक आन्दोलनको महत्त्वपूर्ण माध्यम रहँदै आएको छ।
इरोम शर्मिला – १६ वर्ष
मणिपुरमा सशस्त्र बल विशेष अधिकार ऐन (AFSPA) खारेजको माग गर्दै इरोम शर्मिलाले ५ नोभेम्बर २००० देखि ९ अगस्ट २०१६ सम्म करिब १६ वर्ष लामो अनशन गरिन्। यसलाई विश्वकै सबैभन्दा लामो अनशनमध्ये एक मानिन्छ। पछि उनले चुनावी राजनीतिमा प्रवेश गर्न अनशन अन्त्य गरेकी थिइन्।
स्वामी निगमानन्द – ११५ दिन
हिन्दू सन्त स्वामी निगमानन्दले उत्तराखण्डको हरिद्वार क्षेत्रमा गंगा नदी किनारमा भइरहेको अवैध बालुवा उत्खननको विरोधमा ११५ दिनसम्म भोक हडताल गरेका थिए। १३ जुन २०११ मा उपचारका क्रममा उनको निधन भएको थियो। त्यस घटनापछि अवैध उत्खननविरुद्ध कारबाहीको विषय राष्ट्रिय बहस बनेको थियो।
अन्य ऐतिहासिक भोक हडताल
भारतीय आन्दोलनको इतिहासमा महात्मा गान्धीले सन् १९३३ मा २१ दिनको भोक हडताल गरेका थिए। भगत सिंहले सन् १९२९ मा ११६ दिन लामो अनशन गरेका थिए। त्यस्तै ममता बनर्जीले सन् २००६ मा २५ दिन र अन्ना हजारेले सन् २०११ मा १३ दिन भोक हडताल गरेका थिए, जसले राष्ट्रिय राजनीतिक बहसलाई प्रभावित गरेको मानिन्छ।
सार्वजनिक प्रभाव
भारतमा भोक हडताललाई अहिंसात्मक आन्दोलनको प्रभावकारी माध्यमका रूपमा हेरिन्छ। विभिन्न समयमा यस्ता आन्दोलनले सरकारमाथि सार्वजनिक दबाब सिर्जना गर्दै सामाजिक, राजनीतिक तथा वातावरणीय मुद्दाहरूलाई राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा ल्याएका छन्।
निष्कर्ष
सोनम वाङचुकको २० दिने अनशनले फेरि एकपटक भारतमा लामो भोक हडतालको इतिहास र त्यसको प्रभावबारे चर्चा गराएको छ। स्वतन्त्रतापछिका विभिन्न आन्दोलनहरूले देखाएझैँ, भोक हडताल भारतीय लोकतान्त्रिक आन्दोलनको एक महत्वपूर्ण माध्यमका रूपमा निरन्तर प्रयोग हुँदै आएको छ।
प्रायः सोधिने प्रश्न (FAQ)
१. सोनम वाङचुक किन अनशनमा बसेका थिए?
उपलब्ध जानकारीअनुसार उनी NEET परीक्षामा भएको कथित अनियमितताको विषयमा केन्द्रीय शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा माग गर्दै अनिश्चितकालीन अनशनमा बसेका थिए।
२. वाङचुकको अनशन कति दिनसम्म चल्यो?
प्राप्त जानकारीअनुसार उनको अनशन २०औँ दिनमा पुगेका बेला प्रहरीले उनलाई अस्पताल लगेको थियो।
३. स्वतन्त्रतापछि भारतको सबैभन्दा लामो अनशन कसले गरेका थिए?
उपलब्ध जानकारीअनुसार इरोम शर्मिलाले AFSPA खारेजको माग गर्दै करिब १६ वर्ष लामो अनशन गरेकी थिइन्।
४. स्वामी निगमानन्द किन चर्चामा आएका थिए?
उनले गंगा नदी किनारमा भइरहेको अवैध बालुवा उत्खननको विरोधमा ११५ दिनसम्म भोक हडताल गरेका थिए।
५. भारतमा भोक हडताल किन महत्त्वपूर्ण मानिन्छ?
भोक हडताललाई अहिंसात्मक आन्दोलनको माध्यम मानिन्छ, जसले सामाजिक, राजनीतिक तथा जनसरोकारका मुद्दालाई राष्ट्रिय बहसमा ल्याउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।
SEO
sonam-wangchuk-20-day-hunger-strike-longest-hunger-strikes-india
