५४ वर्षपछि चन्द्रमातर्फ मानवको ऐतिहासिक पुनरागमन, नासाको ‘आर्टेमिस–२’ ले अन्तरिक्ष अन्वेषणमा नयाँ अध्याय सुरु गर्‍यो

अमेरिकी अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था (नासा) ले ५४ वर्षपछि मानवसहितको चन्द्र अभियान सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्दै अन्तरिक्ष अन्वेषणको इतिहासमा नयाँ अध्याय थपेको छ। चार अन्तरिक्षयात्री सहभागी रहेको ‘आर्टेमिस–२’ मिसनले चन्द्रमाको सफल परिक्रमा गरी सुरक्षित रूपमा पृथ्वीमा फर्किएपछि मानवको गहिरो अन्तरिक्ष यात्रामा नयाँ युगको सुरुआत भएको नासाले जनाएको छ। सन् १९७२ मा ‘अपोलो–१७’ मिसनपछि पहिलो पटक मानवलाई चन्द्रमाको वरिपरि पुर्‍याइएको हो। यस मिसनलाई भविष्यमा चन्द्रमाको सतहमा पुनः मानव अवतरण गराउने तथा त्यसलाई आधार बनाएर मंगल ग्रहसम्म मानव अभियान सञ्चालन गर्ने दीर्घकालीन योजनाको महत्वपूर्ण चरणका रूपमा हेरिएको छ। आर्टेमिस–२ मा नासाका अन्तरिक्षयात्री रिड वाइजम्यान, भिक्टर ग्लोभर र क्रिस्टिना कोच तथा क्यानडेली अन्तरिक्ष एजेन्सीका अन्तरिक्षयात्री जेरेमी हेन्सन सहभागी थिए। यस मिसनमार्फत पहिलो महिला, पहिलो अश्वेत तथा पहिलो गैर-अमेरिकी अन्तरिक्षयात्रीले चन्द्रमाको आसपास यात्रा गर्ने ऐतिहासिक अवसर प्राप्त गरेका छन्। नासाको शक्तिशाली ‘स्पेस लन्च सिस्टम (एसएलएस)’ रकेटमार्फत प्रक्षेपण गरिएको ‘ओरायन’ अन्तरिक्षयानले करिब नौ दिनको यात्रामा चन्द्रमाको परिक्रमा गर्दै पृथ्वीबाट लाखौँ किलोमिटर टाढासम्मको दूरी तय गरेको थियो। यात्राका क्रममा चालक दलले अन्तरिक्षयानको नेभिगेसन, सञ्चार प्रणाली, ऊर्जा व्यवस्थापन, जीवन–समर्थन प्रणाली तथा गहिरो अन्तरिक्षमा मानव स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित विभिन्न पक्षको परीक्षण गरेका थिए। मिसनका क्रममा अन्तरिक्षयात्रीहरूले चन्द्रमाको सतह, पृथ्वी र अन्तरिक्षका उच्च गुणस्तरीय तस्बिर तथा भिडियोहरू पनि सार्वजनिक गरेका थिए। उनीहरूले सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षण (माइक्रोग्राभिटी) को अवस्थामा विभिन्न वैज्ञानिक प्रयोग सञ्चालन गर्नुका साथै दीर्घकालीन अन्तरिक्ष यात्रामा आवश्यक हुने प्रविधिको परीक्षण गरेका थिए। नासाका अनुसार आर्टेमिस–२ को सफलताले आगामी ‘आर्टेमिस–३’ अभियानका लागि मार्ग प्रशस्त गरेको छ। सो मिसनमार्फत दशकौँपछि पहिलो पटक मानवलाई पुनः चन्द्रमाको सतहमा अवतरण गराउने लक्ष्य राखिएको छ। यस अभियानमा चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव क्षेत्रमा अवतरण गरिने योजना रहेको छ, जहाँ पानीको बरफको सम्भावना रहेको वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ। चन्द्रमामा दीर्घकालीन मानव उपस्थितिको आधार तयार पार्दै त्यहाँ अनुसन्धान केन्द्र स्थापना गर्ने तथा भविष्यमा मंगल ग्रहसम्म मानव अभियान सञ्चालन गर्न आवश्यक प्रविधि विकास गर्ने नासाको दीर्घकालीन ‘आर्टेमिस कार्यक्रम’ अन्तर्गत यो मिसनलाई अत्यन्त महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा लिइएको छ। अन्तरिक्ष विज्ञानका विज्ञहरूले आर्टेमिस–२ को सफलतालाई केवल चन्द्रमासम्मको यात्रा मात्र नभई मानव सभ्यताको आगामी अन्तरिक्ष अन्वेषणको दिशामा ठूलो फड्कोका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। यो अभियानले भविष्यमा चन्द्रमा र मंगल ग्रहमा मानव बसोबास तथा वैज्ञानिक अनुसन्धानका नयाँ सम्भावनालाई थप बल पुर्‍याउने विश्वास गरिएको छ।