भारतीय सेनाद्वारा ८ वर्षपछि ड्रेस कोड परिमार्जन, औपनिवेशिक कालका कयौँ परम्पराहरूको अन्त्य

भारतीय सेनाले आफ्नो आधुनिकीकरण अभियान अन्तर्गत ‘बान्दी ज्याकेट’ (Bandi Jacket) लाई समावेश गर्दै र औपनिवेशिक कालका कयौँ परम्पराहरूलाई हटाउँदै नयाँ युनिफर्म कोड (पोशाक नियमावली) सार्वजनिक गरेको छ। भारतीय सेनाले सैन्य परम्पराहरूलाई भारतको विकसित हुँदै गइरहेको राष्ट्रिय पहिचानसँग मेल गराउने उद्देश्यले नयाँ ड्रेस रेगुलेसन जारी गरेको हो। १७४ पृष्ठको ‘आर्मी युनिफर्म्स-२०२६’ (Army Uniforms-2026) नामक म्यानुअल (पुस्तिका) मा विस्तृत रूपमा उल्लेख गरिएको यस संशोधित कोडले सेनाको मूल परम्परालाई कायम राख्दै युनिफर्म, औपचारिक अभ्यास र उपस्थिति मापदण्डहरूमा कयौँ परिवर्तनहरू गरेको छ। घटनाक्रमसँग परिचित अधिकारीहरूका अनुसार, विगत आठ वर्षमा सेनाको ड्रेस रेगुलेसनमा गरिएको यो पहिलो व्यापक परिमार्जन हो।

“राष्ट्रको भावना र विकसित हुँदै गइरहेको सार्वभौम पहिचानलाई ध्यानमा राख्दै, कयौँ सोचविचार गरिएका परिमार्जनहरू समावेश गरिएका छन्। सामूहिक रूपमा, यी परिमार्जनहरूले भारतीय सेनाको मर्यादा, कार्यक्षमता र स्थायी परम्पराहरूलाई संरक्षण गर्दै औपनिवेशिक कालका बाँकी रहेका अवशेषहरूको प्रगतिशील समीक्षालाई प्रतिनिधित्व गर्दछन्,” ‘स्वदेशीकरण र राष्ट्रिय लोकाचारसँग सामञ्जस्य’ (Indigenisation and Alignment with National Ethos) शीर्षकको खण्डमा भनिएको छ।

बान्दी ज्याकेटले पायो सेनाको औपचारिक पोशाकमा आधिकारिक स्थान

यस परिमार्जनमा उल्लेख्य परिवर्तनहरू मध्ये एक, बन्द-घाँटी भएको ‘बान्दी ज्याकेट’ लाई अधिकारीहरूका लागि आधिकारिक पोशाकका रूपमा औपचारिक समावेश गरिनु हो। यो ज्याकेट अब आधिकारिक अवसरहरूमा पूरा बाहुला भएको (Full-sleeved) सर्ट, मिल्दो औपचारिक ट्राउजर र बन्द जुत्तासँगै लगाउन सकिनेछ।

म्यानुअलमा भनिएको छ, “पूरा बाहुला भएको सर्टमाथि बन्द-घाँटी भएको कोट (बान्दी ज्याकेट) लगाउन सकिनेछ। बान्दी ज्याकेट नेक-हुक भएको वा नभएको (दुवै ढाँचा अधिकृत छन्) हुन सक्नेछ र यो केवल ठोस, भद्र (Sober) रङ्गको मात्र हुनुपर्नेछ। यससँगै सोबर डिजाइनको मिल्दो औपचारिक ट्राउजर र औपचारिक बन्द जुत्ता लगाउनुपर्नेछ।”

यस नियमावलीले महिला अधिकारीहरूलाई साडी वा गोलीगाँठो सम्म आउने सीधा प्यान्ट र दोपट्टाका साथ कुर्ता-सुरुवाल लगाउने अनुमति दिन जारी राखेको छ। विना बाहुलाको (Sleeveless) कुर्ता र क्याजुअल तल्लो पोशाकहरू जस्तै प्लाजो (Palazzo) र चुरिफदार/सिगरेट प्यान्ट लगाउने अनुमति छैन।

सेनाद्वारा औपचारिक पोशाकबाट औपनिवेशिक कालका तत्वहरू कटौती

सेनाले मेस ड्रेस नम्बर ५ र नम्बर ६ (Mess Dress No. 5 and No. 6) बाट ‘पाउच बेल्ट’ (Pouch Belt) लाई हटाएको छ, जुन युनिफर्म सामान्यतया राज्यका समारोह र औपचारिक स्वागत कार्यक्रमहरूमा लगाइन्छ। यद्यपि, केही निश्चित रेजिमेन्ट र कोरहरूलाई भने औपचारिक रेजिमेन्टल कार्यक्रमहरूमा यो बेल्ट लगाउने अधिकार कायम रहनेछ।

यस पुस्तिकाले पुराना सैन्य शब्दावलीहरूलाई पनि हटाएको छ, जसमा ‘रोयल’ (Royal) शब्द समावेश भएका सन्दर्भहरू पनि छन्।

एडजुटेन्ट जनरल लेफ्टिनेन्ट जनरल वीपीएस कौशिकले प्राक्कथनमा लेखेका छन् कि यो नयाँ संस्करणले “औपनिवेशिक कालका बाँकी रहेका अभ्यास, सामान र शब्दावलीहरूलाई प्रगतिशील रूपमा हटाएर सेनाको ड्रेस नियमावलीलाई समकालीन भारतीय लोकाचारसँग मिलाउने दिशामा एक विचारणीय कदमलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।”

सेनाद्वारा नयाँ विन्टर युनिफर्म र परिमार्जित उपस्थिति मापदण्ड लागू

संशोधित नियमावलीले सबै दर्जाका लागि ‘ड्रेस ३बी’ (Dress 3B) नामक नयाँ विन्टर युनिफर्म (जाडोयामको पोशाक) लागू गरेको छ, जसमा अङ्गोला सर्ट (Angola shirt), ब्याटल ज्याकेट र बेरेट (Beret – एक प्रकारको टोपी) समावेश छन्।

यस पुस्तिकामा व्यक्तिगत श्रृङ्गार (Grooming) का विस्तृत मापदण्डहरू पनि निर्धारण गरिएको छ। ट्याटु र शरीर छेड्ने (Body piercing) कार्यहरूमा अझै पनि प्रतिबन्ध लगाइएको छ, जबकि युनिफर्ममा रहँदा पूजाका समयमा लगाइने एउटा मात्र रक्षा बन्धन (पवित्र धागो) बाहेक अन्य ब्रेसलेटहरू लगाउन सामान्यतया अनुमति छैन। शिख समुदायका कर्मचारीहरूलाई छुट दिँदै देखिने खालका धार्मिक प्रतीकहरूमाथिको प्रतिबन्ध जारी राखिएको छ।

नियमावलीमा जुँगाको लम्बाइको सीमा पनि तोकिएको छ र युनिफर्ममा रहँदा अत्तर (Perfumes) र डियोडरेन्टको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ, यद्यपि आफ्टर-शेभ लोसन लगाउन पाइनेछ। महिला कर्मचारीका लागि कस्मेटिक्स र व्यक्तिगत रूप (Personal appearance) सम्बन्धी छुट्टै निर्देशिकाहरू पनि तयार पारिएका छन्।

अक्सर सोधिने प्रश्नहरू (FAQs):

• भारतीय सेनाको नयाँ युनिफर्म कोडमा गरिएका मुख्य परिवर्तनहरू के-के हुन्? नयाँ ‘आर्मी युनिफर्म्स-२०२६’ म्यानुअलले बान्दी ज्याकेट समावेश गरेको छ, औपनिवेशिक कालका कयौँ परम्पराहरू हटाएको छ, औपचारिक पोशाकका नियमहरू परिमार्जन गरेको छ र व्यक्तिगत श्रृङ्गार (Grooming) का मापदण्डहरूलाई अपडेट गरेको छ।

• के भारतीय सेनाका अधिकारीहरूले नयाँ ड्रेस नियमावली अन्तर्गत बान्दी ज्याकेट लगाउन पाउँछन्? हो, सेनाले आधिकारिक रूपमा स्वीकृत अवसरहरूमा औपचारिक ड्रेस कोडको हिस्साका रूपमा अधिकारीहरूलाई बन्द-घाँटी भएको बान्दी ज्याकेट लगाउने अनुमति दिएको छ।