अभिनेता दिलजीत दोसाञ्झ अभिनीत फिल्म ‘सतलुज’ ओटीटी प्लेटफर्म ZEE5 बाट रिलिज भएको करिब ४८ घण्टामै हटाइएपछि विवाद चुलिएको छ। घटनाप्रति प्रतिक्रिया जनाउँदै फिल्मका वरिष्ठ अभिनेता कँवलजीत सिंहले अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्। उनले कुनै स्पष्ट कारणबिनै फिल्म हटाइनु लोकतान्त्रिक मूल्य र सिर्जनात्मक स्वतन्त्रताविपरीत भएको टिप्पणी गर्दै भने, “अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता कहाँ छ? म यो कुरा बुझ्न सकिरहेको छैन।” ‘सतलुज’ मानवअधिकार अभियन्ता जसवन्त सिंह खालराको जीवनमा आधारित फिल्म हो। खालराले सन् १९९० को दशकमा पञ्जाबमा भएका कथित गैरन्यायिक हत्या तथा बेपत्ता पारिएका व्यक्तिहरूको विषय सार्वजनिक गरेका थिए। फिल्ममा उनको संघर्ष, मानवअधिकारका लागि गरेको अभियान तथा त्यसक्रममा उनले भोग्नुपरेका चुनौतीलाई प्रस्तुत गरिएको छ। फिल्ममा दिलजीत दोसाञ्झले प्रमुख भूमिका निर्वाह गरेका छन् भने कँवलजीत सिंह पनि महत्वपूर्ण भूमिकामा छन्।
कँवलजीत सिंहले आफूले दशकौँदेखि फिल्म उद्योगमा काम गरिरहेको उल्लेख गर्दै कुनै फिल्मलाई सार्वजनिक भइसकेपछि यति छिट्टै हटाइएको घटना विरलै देखेको बताए। उनका अनुसार यदि कुनै सामग्रीप्रति आपत्ति छ भने त्यसबारे पारदर्शी रूपमा जानकारी दिनु आवश्यक हुन्छ। स्पष्ट कारण नखुलाई फिल्म हटाउँदा कलाकार, निर्माण टोली र दर्शकमाझ अन्योल सिर्जना हुने उनले बताए। फिल्म हटाइएपछि सामाजिक सञ्जालमा पनि व्यापक बहस सुरु भएको छ। धेरै दर्शक र फिल्मकर्मीहरूले यसको कारण सार्वजनिक गर्न माग गरेका छन्। निर्माण पक्षले समेत कुनै औपचारिक स्पष्टीकरण नपाएको दाबी गर्दै सम्बन्धित पक्षसँग जवाफ मागिरहेको जनाएको छ। यस विषयमा ZEE5 ले भने विस्तृत सार्वजनिक प्रतिक्रिया दिएको छैन।
यसैबीच, भारतीय केन्द्र सरकारले ‘सतलुज’लाई सूचना प्रविधि (आईटी) नियम अन्तर्गत गठित अन्तर-विभागीय समितिबाट समीक्षा गराउने तयारी गरिरहेको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। यस घटनाले भारतमा डिजिटल प्लेटफर्ममा प्रसारण हुने सामग्रीको नियमन, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, कलात्मक स्वतन्त्रता र ओटीटी सामग्रीमाथिको सरकारी हस्तक्षेपबारे पुनः बहस सुरु गराएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार ‘सतलुज’ विवाद केवल एउटा फिल्म हटाइएको घटनामा सीमित नभई डिजिटल युगमा सिर्जनात्मक स्वतन्त्रता, ऐतिहासिक विषयवस्तुको प्रस्तुति र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको सीमाबारे गम्भीर प्रश्न उठाउने घटनाका रूपमा हेरिएको छ।
