सेमेलवेइस विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको एक समीक्षाअनुसार जामुन, चिया, कोको, बेसार र अतिरिक्त भर्जिन जैतुनको तेलजस्ता वनस्पतिजन्य खाद्य पदार्थमा पाइने पोलिफेनोल नामक यौगिकले स्वस्थ मस्तिष्कको बुढ्यौलीलाई समर्थन गर्न सक्ने देखिएको छ। यद्यपि कुनै पनि एकल खाना वा आहारले डिमेन्सिया वा अल्जाइमर रोगलाई रोक्न सक्ने पर्याप्त वैज्ञानिक प्रमाण भने हालसम्म नभएको अध्ययनले स्पष्ट पारेको छ।
यो किन महत्त्वपूर्ण छ?
विश्वभर डिमेन्सियाका बिरामीको संख्या बढ्दै गएको अवस्थामा मस्तिष्क स्वास्थ्य जोगाउने उपायबारे अनुसन्धान तीव्र भइरहेको छ। अध्ययनले दीर्घकालीन स्वस्थ खानपान, विशेषगरी वनस्पतिजन्य खाद्य पदार्थमा आधारित विविध आहारले मस्तिष्कको स्वास्थ्यलाई सहयोग पुर्याउन सक्ने सम्भावना देखाएको छ।
मुख्य बुँदाहरू
- पोलिफेनोलयुक्त खाद्य पदार्थले स्वस्थ मस्तिष्कको बुढ्यौलीलाई सहयोग गर्न सक्ने अध्ययन।
- कुनै पनि एकल खाना वा आहारले डिमेन्सिया रोक्ने प्रमाण पर्याप्त छैन।
- अध्ययन सेमेलवेइस विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको हो।
- भूमध्यसागरीय (Mediterranean) र MIND आहारलाई विशेष रूपमा अध्ययन गरिएको।
- हरियो चिया, जामुन, कोको, बेसार र जैतुनको तेलमा पोलिफेनोल प्रशस्त पाइन्छ।
- पेटका सूक्ष्मजीव (माइक्रोबायोम) ले पोलिफेनोलको प्रभावमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अध्ययनको निष्कर्ष।
- दीर्घकालीन स्वस्थ खानपानलाई प्राथमिकता दिन अनुसन्धानकर्ताको सुझाव।
मुख्य समाचार
परिचय
जामुन, चिया, कोको, बेसार र अतिरिक्त भर्जिन जैतुनको तेलमा पाइने पोलिफेनोल नामक वनस्पति यौगिकले स्वस्थ मस्तिष्कको बुढ्यौलीमा सकारात्मक भूमिका खेल्न सक्ने एक अध्ययनले देखाएको छ। सेमेलवेइस विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले प्रकाशित गरेको समीक्षा अध्ययनले यस्ता यौगिकहरूले स्नायु कोषको कार्यलाई समर्थन गर्न सक्ने संकेत गरेको हो।
पृष्ठभूमि
अनुसन्धानकर्ताहरूले प्रयोगशाला, जनावर, जनसंख्या-आधारित तथा क्लिनिकल अध्ययनसहित सयौं अनुसन्धानको समीक्षा गरेका थिए। अध्ययनले पोलिफेनोलले एन्टिअक्सिडेन्ट र एन्टि–इन्फ्लेमेटरी गुणमार्फत बुढ्यौलीसँग सम्बन्धित केही हानिकारक जैविक प्रक्रियालाई कम गर्न सहयोग पुर्याउन सक्ने सम्भावना औँल्याएको छ।
यद्यपि अध्ययनले कुनै पनि एकल खाद्य पदार्थ वा आहारले डिमेन्सिया वा अल्जाइमर रोगलाई रोक्न सक्ने पर्याप्त प्रमाण नरहेको पनि स्पष्ट पारेको छ।
के फेला पर्यो?
समीक्षामा विशेषगरी भूमध्यसागरीय (Mediterranean) आहार र MIND आहारको अध्ययन गरिएको थियो। यी आहारमा तरकारी, फलफूल, सम्पूर्ण अन्न, माछा, जैतुनको तेल, पातदार सागसब्जी र जामुनलाई प्राथमिकता दिइन्छ भने अत्यधिक प्रशोधित खाना, मिठाई, रातो मासु तथा फास्टफुडको सेवन कम गरिन्छ।
अनुसन्धानमा हरियो चियामा पाइने EGCG, जामुनको प्राकृतिक रङ दिने तत्व, कोकोमा पाइने फ्लाभानोल तथा बेसारमा पाइने कर्क्युमिन जस्ता पोलिफेनोलहरूलाई विशेष रूपमा अध्ययन गरिएको थियो।
अनुसन्धानकर्ताको भनाइ
अध्ययनका वरिष्ठ लेखक तथा सेमेलवेइस विश्वविद्यालयका सहायक प्राध्यापक डा. मोनिका फेकेटेका अनुसार पोलिफेनोल कुनै चमत्कारी उपचार होइनन्। तर उपलब्ध अनुसन्धानले स्वस्थ मस्तिष्कको बुढ्यौलीलाई सहयोग गर्ने सम्भावित माध्यमका रूपमा तिनलाई संकेत गरेको छ।
उनले आहार पूरक (सप्लिमेन्ट) भन्दा पनि वनस्पतिजन्य खाद्य पदार्थले भरिएको सन्तुलित र विविध आहारलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन्।
अध्ययनका पहिलो लेखक डा. नोएमी मोजेसका अनुसार प्रत्येक व्यक्तिको पेटको माइक्रोबायोम फरक हुने भएकाले एउटै खाद्य पदार्थले सबै व्यक्तिमा समान प्रभाव नपार्न सक्छ। भविष्यमा व्यक्तिगत पोषण (Personalised Nutrition) सम्बन्धी अध्ययनले यस विषयलाई अझ स्पष्ट पार्न सहयोग गर्न सक्ने उनले उल्लेख गरेका छन्।
जनस्वास्थ्यमा पर्ने प्रभाव
विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार हाल विश्वभर ५ करोड ५० लाखभन्दा बढी मानिस डिमेन्सियासँग बाँचिरहेका छन्। आगामी दशकमा यो संख्या अझ बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यस अवस्थामा स्वस्थ जीवनशैली र सन्तुलित आहारले मस्तिष्क स्वास्थ्य जोगाउन कति भूमिका खेल्न सक्छ भन्ने विषयमा अनुसन्धानकर्ताहरूले निरन्तर अध्ययन गरिरहेका छन्।
आगामी अनुसन्धान
अनुसन्धानकर्ताहरूले हाल उपलब्ध प्रमाण उत्साहजनक भए पनि डिमेन्सिया रोकथामका लागि कुनै एकल खाना वा पोषक तत्व सिफारिस गर्न पर्याप्त वैज्ञानिक आधार नरहेको बताएका छन्।
उनीहरूका अनुसार नियमित रूपमा तरकारी, फलफूल, जामुन, फाइबरयुक्त खाद्य पदार्थ, माछा र बदाम सेवन गर्दै अत्यधिक प्रशोधित खानाको मात्रा घटाउने दीर्घकालीन खानपानले मस्तिष्क स्वास्थ्यलाई सहयोग गर्न सक्छ।
निष्कर्ष
अध्ययनले जामुन, चिया, कोको र अन्य पोलिफेनोलयुक्त वनस्पतिजन्य खाद्य पदार्थले स्वस्थ मस्तिष्कको बुढ्यौलीलाई सहयोग गर्न सक्ने सम्भावना देखाएको छ। तर अनुसन्धानकर्ताहरूले कुनै पनि एकल खाद्य पदार्थलाई डिमेन्सिया रोक्ने उपायका रूपमा नहेरी दीर्घकालीन सन्तुलित र विविध आहार अपनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
बारम्बार सोधिने प्रश्न (FAQ)
पोलिफेनोल भनेको के हो?
पोलिफेनोल वनस्पतिमा प्राकृतिक रूपमा पाइने यौगिक हो। यसमा एन्टिअक्सिडेन्ट र एन्टि–इन्फ्लेमेटरी गुण हुने भएकाले मस्तिष्क स्वास्थ्यसहित शरीरका विभिन्न जैविक प्रक्रियामा सकारात्मक भूमिका खेल्न सक्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्।
पोलिफेनोल कुन–कुन खाद्य पदार्थमा पाइन्छ?
हरियो चिया, जामुन, कोको, अतिरिक्त भर्जिन जैतुनको तेल, बेसार, फलफूल, तरकारी तथा अन्य धेरै वनस्पतिजन्य खाद्य पदार्थमा पोलिफेनोल प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ।
के पोलिफेनोलले डिमेन्सिया रोक्न सक्छ?
हालसम्म उपलब्ध वैज्ञानिक प्रमाणका आधारमा कुनै पनि एकल खाना वा पोलिफेनोलले डिमेन्सिया वा अल्जाइमर रोग रोक्न सक्छ भन्ने पुष्टि भएको छैन। अध्ययनले स्वस्थ आहारले मस्तिष्कको बुढ्यौलीलाई सहयोग गर्न सक्ने सम्भावना मात्र देखाएको छ।
भूमध्यसागरीय र MIND आहार किन चर्चामा छन्?
यी दुवै आहारमा तरकारी, फलफूल, जामुन, सम्पूर्ण अन्न, माछा तथा स्वस्थ बोसोयुक्त खाद्य पदार्थलाई प्राथमिकता दिइन्छ। अध्ययनहरूले यस्ता आहारले मस्तिष्क स्वास्थ्यलाई समर्थन गर्न सक्ने सम्भावना देखाएका छन्।
पेटको माइक्रोबायोमले पोलिफेनोलको प्रभावमा किन भूमिका खेल्छ?
शरीरले धेरै पोलिफेनोललाई प्रत्यक्ष अवशोषित गर्दैन। पेटका सूक्ष्मजीवले तिनलाई अन्य यौगिकमा रूपान्तरण गर्छन्। प्रत्येक व्यक्तिको माइक्रोबायोम फरक हुने भएकाले एउटै खाद्य पदार्थको प्रभाव पनि व्यक्तिअनुसार फरक हुन सक्छ।
