समय परिवर्तनसँगै अस्तित्व संकटमा खरसाङका ऐतिहासिक स्थान: पौवा र धाराको वर्तमान अवस्था

समयको परिवर्तनसँगै खरसाङका कतिपय महत्वपूर्ण ऐतिहासिक तथा सामाजिक स्थानहरू परिवर्तन भएका छन् भने कतिको अस्तित्व मेटिँदै जाने अवस्थामा पुगेको छ। खरसाङ नगरपालिका बोइज स्कूल माथि रहेको ऐतिहासिक पौवा र नजिकैको सार्वजनिक धारा प्रयोगहीन बन्दा अहिले झाडीले ढाकिएको अवस्थामा पुगेका छन्। स्थानीय संस्कृति र परम्परासँग जोडिएका यी संरचनाहरूको संरक्षण र उचित व्यवस्थापनको विषय अहिले चर्चामा आएको छ।

स्थानीय इतिहास, परम्परा र सामाजिक सम्पदाको संरक्षण कुनै पनि समुदायको पहिचानका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण हुन्छ। खरसाङको यो स्थान विगतमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्य, विशेष गरी क्रियापुत्रीहरूका लागि श्रद्धा कर्म गर्ने मुख्य थलोको रूपमा रहेको थियो। यस्ता ऐतिहासिक पौवा र सार्वजनिक धाराहरूको अस्तित्व संकटमा पर्नुले स्थानीय सांस्कृतिक परम्परा र सार्वजनिक सम्पदाको संरक्षणप्रति चासो बढाएको छ।

मुख्य विशेषताहरू

• ऐतिहासिक पृष्ठभूमि: सन् १९५२ मा निर्माण गरिएको वा स्वर्गीय हस्तमाया गुरुङको स्मृतिसँग जोडिएको पौवा हाल प्रयोगहीन र झाडीले ढाकिएको अवस्थामा रहेको छ।

• वर्तमान अवस्था: नजिकै रहेको राज राजेश्वरी भवन छेउको परम्परागत धारा घेराबन्दीमा परेको छ भने पौवा जाने बाटो तथा वरिपरिको क्षेत्र ओझेलमा परेको छ।

• भविष्यको योजना: उक्त निजी दर्ता जमिनमा उर्गेन छोयलिङ गुम्बा निर्माणको योजना रहेको र ऐतिहासिक पौवालाई यथावत राखी अझ व्यवस्थित बनाइने प्रतिबद्धता जनाइएको छ।

मुख्य समाचार

खरसाङ नगरपालिका बोइज स्कूल माथि स्थित एक ऐतिहासिक पौवा र धाराको अस्तित्व समयको परिवर्तनसँगै संकटमा परेको पाइएको छ। विगतका वर्षहरूमा सर्वसाधारण र धार्मिक कार्यका लागि आउने मानिसहरूको बाक्लो उपस्थिति रहने यो स्थान वर्तमानमा झाड-जंगलले छोपेर उपेक्षित अवस्थामा पुगेको छ।

विगतका दिनहरूमा खरसाङ र आसपासका बजार क्षेत्रबाट समेत मानिसहरू यहाँ रहेको सार्वजनिक धारामा नुहाउन र लुगा धुन आउने गर्दथे। विशेष गरी आफ्ना माता-पिताको १३ दिने क्रिया कर्म सम्पन्न गर्न आउने क्रियापुत्रीहरूका लागि यो स्थान अत्यन्तै महत्वपूर्ण थियो। राज राजेश्वरी भवन नजिकै रहेको धारामा स्नान गरी छेवैको पौवामा क्रियाकर्म सम्पन्न गर्ने परम्परा रहेको थियो।

पौवामा टाँसिएको स्मृति लेख अनुसार यो संरचना स्वर्गीय हस्तमाया गुरुङको स्मृतिमा उहाँका परिवारका सदस्यहरूले निर्माण गरेका हुन्। स्मृति लेखमा ९ मई १९५२ उल्लेख गरिएको छ। स्थानीय मानिसहरूका अनुसार ९ मई १९५२ मा हस्तमाया गुरुङको निधन भएको हुन सक्ने अनुमान छ।

वर्तमान समयमा यस स्थानमा क्रियापुत्रीहरू आउन छाडेका छन्। पौवा र त्यहाँसम्म पुग्ने बाटो पूर्ण रूपमा झार-जंगलले ढाकिएको छ भने पौवाको वरिपरि खाल्डाहरू खनिएको पाइएको छ। स्थानीय बासिन्दाका अनुसार राज राजेश्वरी भवन सञ्चालन पक्षले धारा भएको क्षेत्र घेरेका कारण अहिले त्यहाँ जान नसकिने अवस्था सिर्जना भएको छ।

सार्वजनिक प्रभाव

सांस्कृतिक र परम्परागत रूपमा महत्वपूर्ण रहेको यो स्थान प्रयोगहीन बन्दा स्थानीय सर्वसाधारण, बजारका बासिन्दा तथा परम्परागत संस्कार पालन गर्ने क्रियापुत्रीहरू प्रभावित भएका छन्। सार्वजनिक धारामा पहुँच रोकिनु र पौवा जीर्ण बन्दै जानुले स्थानीय सामाजिक जीवन र ऐतिहासिक धरोहरको निरन्तरतामा प्रत्यक्ष असर पुगेको छ।

वक्तव्य

पौवा वरिपरि खनिएका खाल्डाका सम्बन्धमा गुम्बा निर्माण समितिका सचिव दीपङ्कर गुरुङले स्थिति स्पष्ट पारेका छन्। उहाँका अनुसार यो स्थान पूर्ण रूपमा निजी रजिस्टर जग्गा हो र स्वर्गीय हस्तमाया गुरुङको परिवारले गुम्बा निर्माणका लागि यो जग्गा दान गरेका हुन्।

सचिव दीपङ्कर गुरुङले भने, “यस स्थानमा उर्गेन छोयलिङ गुम्बा निर्माणको कार्य आरम्भ भइसकेको छ। वर्तमानमा वर्षायाम रहेको र निर्माण सामग्री राख्नका लागि पर्याप्त ठाउँको व्यवस्था नभएकाले निर्माण कार्य केही समयका लागि स्थगित राखिएको हो। चाँडै नै निर्माण कार्य पुनः आरम्भ गरिनेछ।”

उहाँले थप स्पष्ट पार्दै भने कि उक्त पौवा स्वर्गीय हस्तमाया गुरुङको स्मृतिमा निर्माण गरिएकाले यसलाई भत्काइने छैन। गुम्बा निर्माणपछि पौवालाई यथावत राखेर अझ व्यवस्थित बनाइनेछ र भविष्यमा क्रियाकर्मका लागि आउने क्रियापुत्रीहरूलाई पौवा प्रयोगमा कुनै किसिमको रोक लगाइने छैन।

भावी योजना / आगामी कदम

उर्गेन छोयलिङ गुम्बा निर्माण समितिका अनुसार वर्षायाम समाप्त भई ठाउँको व्यवस्थापन हुनासाथ स्थगित निर्माण कार्य अघि बढाइनेछ। नयाँ गुम्बा निर्माणसँगै ऐतिहासिक पौवाको संरक्षण र सौन्दर्यीकरण गरी धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यका लागि आउनेहरूका लागि सहज वातावरण बनाउने लक्ष्य राखिएको छ।

खरसाङको ऐतिहासिक तथा परम्परागत पहिचान बोकेको बोइज स्कूल माथिको पौवा र धाराको क्षेत्र हाल संकटमा देखिए तापनि आगामी दिनमा गुम्बा निर्माणसँगै यसको उचित संरक्षण हुने अपेक्षा गरिएको छ। निजी जग्गामा गुम्बा बन्ने भए पनि ऐतिहासिक पौवाको अस्तित्व जोगाउँदै क्रियापुत्रीहरूका लागि खुला राखिने प्रतिबद्धताले स्थानीय परम्परा कायम रहने आशा जगाएको छ।

FAQs

खरसाङको यो ऐतिहासिक पौवा कसको स्मृतिमा निर्माण गरिएको हो? (H3)

यो पौवा स्वर्गीय हस्तमाया गुरुङको स्मृतिमा उहाँका परिवारका सदस्यहरूले निर्माण गरेका हुन्। पौवामा टाँसिएको स्मृति लेखमा सन् ९ मई १९५२ उल्लेख गरिएको छ, जुन स्थानीय बासिन्दाका अनुसार उहाँको निधन भएको मिति हुन सक्छ।

यस स्थानमा भविष्यमा के निर्माण गर्ने योजना छ? (H3)

स्वर्गीय हस्तमाया गुरुङको परिवारले दान गरेको उक्त निजी दर्ता जग्गामा उर्गेन छोयलिङ गुम्बा निर्माण गर्ने योजना छ। गुम्बा निर्माणका साथै हाल रहेको ऐतिहासिक पौवालाई यथावत राखी अझ व्यवस्थित बनाइने जनाइएको छ।