नवप्रवर्तनले फूलखेतीमा भविष्य कोर्ने सिल्भेस्टर राई

दार्जीलिङका सिल्भेस्टर राईले परम्परागत फूलखेतीमा नयाँ प्रविधि, ब्रीडिङ र हाइब्रिड प्रविधिको प्रयोग गरी आत्मनिर्भरता र सफलताको उत्कृष्ट उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन्।

दार्जीलिङ लिजाहिलका सिल्भेस्टर राईले बाबु-बाजेको परम्परागत फूलखेतीलाई आधुनिक हाइब्रिड र ब्रीडिङ प्रविधिसँग जोड्दै ‘इभान्जलिन नर्सरी’ मार्फत सफलता हासिल गरेका छन्। उनले क्याक्टस, सकुलेन्ट र दुर्लभ प्लान्टहरू उत्पादन गरी भारतभर बजार विस्तार गर्नुका साथै रोजगारी सिर्जना र नवप्रवर्तनमा नयाँ पहिचान बनाएका छन्।

फूलखेतीलाई केवल सौख वा साना व्यवसायका रूपमा मात्र हेरिने परम्परागत सोचलाई चिर्दै सिल्भेस्टर राईको यात्राले कृषि क्षेत्रमा नवप्रवर्तन (Innovation), व्यावसायिकता र वैज्ञानिक दृष्टिकोणको महत्त्वलाई उजागर गर्छ। संघर्ष, अध्ययन र नयाँ हाइब्रिड प्रजातिहरू उत्पादन गरेर कसरी एउटा स्थानीय प्रयासलाई राष्ट्रिय स्तरको सफल व्यवसायमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ भन्ने यसले पुष्टि गर्छ। युवा पुस्ताका लागि यो स्वरोजगार र आत्मनिर्भरताको प्रेरणादायी सन्देश हो।

मुख्य समाचार

दार्जीलिङ पहाडको रमणीय स्थल लिजाहिलमा अवस्थित ‘इभान्जलिन नर्सरी’ आज केवल दुर्लभ र आकर्षक फूल-बिरुवाहरूको थलो मात्र होइन, मेहनत, दूरदृष्टि र आत्मबलको जीवित प्रतीक बनेको छ। सिल्भेस्टर राईले बाबु-बाजेबाट पाएको फूलप्रतिको मोह र परम्परागत सिपलाई आधुनिक नवप्रवर्तनसँग जोडेर आत्मनिर्भरता हासिल गरेका छन्। यसका साथै उनले अन्य धेरैका लागि रोजगारीको अवसर सिर्जना गर्दै आफूलाई एक कुशल फूलखेती विशेषज्ञका रूपमा स्थापित गरेका छन्।

संघर्ष, अध्ययन र सुरुवात

सिल्भेस्टर साना विद्यार्थी हुँदादेखि नै लिजाहिलको पुस्तैनी घरमा बाबु-बाजेलाई फूलबारीको काममा सघाउने गर्थे। दक्षिण सिक्किमको नाम्चीस्थित नाम्ची सिनियर सेकेण्डरी स्कूलमा अध्ययन गर्दा होस् वा दार्जीलिङ सरकारी महाविद्यालयबाट स्नातक पूरा गर्दा, उहाँको फूलप्रतिको चासो निरन्तर रह्यो। स्नातकपछि सरकारी वा अन्य नोकरी पाउन कठिन भएपछि उनले घरमै गोदावरी फूलहरू रोपेर स्थानीय बजारमा बिक्री गर्न थाले।

सुरुवाती दिनमा दार्जीलिङ बजारमा गोदावरी र सिम्बिडियन अर्किड बिक्री गर्दा सोचेजस्तो व्यावसायिक लाभ मिलेको थिएन। सीमित ठाउँमा केही सय बोट अर्किड राखेर ठूलो फाइदा नहुने अनुभव उनले गरे। तर, अजेलिया फूल रोप्न थालेपछि बजार निकै राम्रो पाइयो र दिल्ली, कोलकाता तथा उत्तरपूर्वका ग्राहकहरूसँग सम्बन्ध विस्तार भयो। यही सफलतापछि सन् २००४ मा उनले औपचारिक रूपमा ‘इभान्जलिन नर्सरी’ को स्थापना गरे।

हाइब्रिड प्रविधि र वैज्ञानिक ब्रीडिङ

त्यस समय सोसल मिडियाको पहुँच थिएन; शारीरिक दौडधुप र व्यक्तिगत प्रयासबाटै बजार व्यवस्थापन गर्नुपर्थ्यो। बिस्तारै क्याक्टस र सकुलेन्ट प्लान्टहरू थप्दै लगेपछि व्यवसायले थप गति लियो। बिरुवाहरूप्रतिको गहिरो रुचिकै कारण उनले यसबारे अध्ययन र अनुसन्धान जारी राखे। उनले अजेलिया, क्याक्टस, र सकुलेन्टहरूको हाइब्रिड र ब्रीडिङ आफैँ गर्न थाले।

आफ्नै हाइब्रिड प्रजातिहरू तयार गर्दा बजारमा माग निकै राम्रो हुने सिल्भेस्टरको अनुभव छ। उनले थाइल्यान्ड र अमेरिकाजस्ता देशहरूबाट ‘मोन्सटेरा डेभिल’ (जसको मूल्य करिब रु. १ लाख ८० हजारसम्म पर्छ), मोन्सटेरा ओसन मिन्ट, एनथुरियम र फिलोडेन्ड्रोनका दुर्लभ प्रजातिहरू ल्याएर आफ्नो नर्सरीमा ब्रीडिङ गरिरहेका छन्। हाल उनको नर्सरीमा सकुलेन्ट प्रजातिको ‘हावोर्थिया’ ठूलो मात्रामा छ, जसलाई उनी आफ्नो ‘सिग्नेचर प्लान्ट’ मान्छन्। यस्ता नयाँ हाइब्रिड प्रजातिहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै पेटेन्ट गराउने उनको सोच छ।

“जुनै पनि काम गर्दा सजिलो हुँदैन, सुरुमा अनुभवको कमीले गर्दा बाधा-अड्कौला आउँछन्। तर, आफ्नो कार्यलाई निरन्तरता दिनुपर्छ र असफलताबाटै सिक्नुपर्छ। फूलखेतीमा सबैभन्दा मुख्य कुरा रुचि, लगाव, धैर्य र आफ्नो कामप्रतिको इमान्दारिता हो। हाइब्रिड र ब्रीडिंग गर्दा संसारमै नयाँ प्लान्टहरू निस्किन्छन्, जसलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पेटेन्ट गर्न सकियो भने ठूलो उपलब्धि हुन्छ।”

— सिल्भेस्टर राई, फूलखेती विशेषज्ञ तथा संस्थापक, इभान्जलिन नर्सरी

विशाल पूर्वाधार र राष्ट्रिय बजार

हाल लिजाहिलमा सिल्भेस्टरका तीन फरक स्थानमा साना-ठूला गरी करिब ५० वटा ग्रीन हाउसहरू रहेका छन्। सुरुका दिनहरूमा बिहान ५ बजेदेखि राति ११ बजेसम्म आफैँ घट्ने सिल्भेस्टरको नर्सरीमा अहिले हेरचाहका लागि कर्मचारीहरू कार्यरत छन् भने उनी स्वयं हाइब्रिड, ब्रीडिङ र प्राविधिक कार्यहरूमा केन्द्रित छन्।

उनको नर्सरीका बिरुवाहरूको माग भारतभर छ:

• तातो क्षेत्र (कोलकाता, ब्याङ्गलोर, पञ्जाब): क्याक्टस र सकुलेन्ट।

• चिसो क्षेत्र (उत्तरपूर्वी राज्यहरू, हिमाचल प्रदेश, जम्मू-कश्मीर): सिम्बिडियन अर्किड, अजेलिया र म्यापल।

सुरुवाती दिनहरूमा सिक्किम (२००५) र कोलकाताका राज्यस्तरीय प्रतियोगिताहरूमा प्रथम पुरस्कार जितेका सिल्भेस्टरलाई हिजोआज फूल प्रदर्शनीहरूमा निर्णायक (Judge) र स्रोत व्यक्तिका रूपमा आमन्त्रण गरिन्छ।

इन्डोर प्लान्टहरूले घरको सौन्दर्य बढाउनुका साथै वातावरण र मानसिक स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने उनको ठहर छ। सिल्भेस्टरको यो यात्रा केवल एक सफल नर्सरी व्यवसायीको कथा मात्र नभई निरन्तरको मेहनत, अध्ययन र नवप्रवर्तनले परम्परागत कृषिलाई कुन उचाइमा पुर्‍याउन सकिन्छ भन्ने प्रेरणादायी उदाहरण हो।

FAQs

सिल्भेस्टर राईले उत्पादन गर्ने प्रमुख फूल र बिरुवाहरू के-के हुन्?

सिल्भेस्टर राईको इभान्जलिन नर्सरीमा क्याक्टस, सकुलेन्ट (विशेष गरी हावोर्थिया र युफोर्बिया), अजेलिया, सिम्बिडियन अर्किडका साथै दुर्लभ प्रजातिका एनथुरियम, फिलोडेन्ड्रोन र मोन्सटेराजस्ता इन्डोर प्लान्टहरू उत्पादन तथा ब्रीडिङ गरिन्छ।

फूलखेतीमा नयाँ व्यवसायीहरूका लागि सिल्भेस्टर राईको के सुझाव छ?

उहाँका अनुसार असफलताबाट नजोगी निरन्तरता, धैर्य र समर्पणका साथ काम गर्नुपर्छ। आधुनिक समयमा सोसल मिडिया, आफ्नै वेबसाइट र फेसबुक पेजमार्फत बजार प्रवर्द्धन गरी फूलखेतीको प्रचुर सम्भावनाबाट फाइदा लिन सकिन्छ।