भारतकी राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मूद्वारा दार्जीलिङ पहाडका प्रख्यात वनस्पति वैज्ञानिक, शिक्षाविद् तथा वातावरणविद् डा. गम्भीर सिंह योञ्जन (तामाङ) लाई साहित्य तथा शिक्षाको क्षेत्रमा पुर्याएको विशिष्ट योगदानको कदरस्वरूप प्रतिष्ठित पद्मश्री पुरस्कार प्रदान गरिएको छ। ८६ वर्षीय डा. योञ्जनले आफ्नो जीवनभर शैक्षिक उत्कृष्टता, वैज्ञानिक अनुसन्धान तथा सामाजिक सेवामार्फत हिमाली क्षेत्रको वातावरण संरक्षण र समाज विकासमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याएका छन्। डा. योञ्जनले दार्जीलिङ सरकारी महाविद्यालयमा वनस्पति विज्ञान तथा प्राणी विज्ञान विषयमा स्थायी एम.एस्सी. पाठ्यक्रम र अनुसन्धानका लागि पीएचडी सुविधा स्थापना गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए। उनले सन् १९६६ देखि वनस्पति विज्ञानका प्राध्यापकका रूपमा अध्यापन सुरु गरेका थिए भने पछि कालिम्पोङ कलेजको प्राचार्यको जिम्मेवारी सम्हाल्दै धेरै विद्यार्थी तथा अनुसन्धानकर्तालाई मार्गदर्शन गरेका थिए। उनी एम.एस्सी. र वनस्पति विज्ञानमा पीएचडी उपाधि हासिल गर्ने पहिलो भारतीय गोर्खा व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छन्।
साथै, प्रतिष्ठित ‘फुलब्राइट फेलोशिप’ प्राप्त गर्ने क्षेत्रकै पहिलो व्यक्तित्व पनि उनी नै हुन्। वैज्ञानिक साहित्य क्षेत्रमा पनि डा. योञ्जनको योगदान अत्यन्त महत्वपूर्ण रहेको छ। उनले हिमाली पर्यावरण, जडीबुटी तथा जातीय वनस्पति विज्ञानसम्बन्धी धेरै अनुसन्धानमूलक पुस्तक तथा शोधपत्र लेखेका छन्। वातावरण संरक्षणका क्षेत्रमा उनको अथक अभियानकै परिणामस्वरूप सन् १९८६ मा सिङ्गालीला राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा नेओरा भ्याली राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापना हुन सफल भएको मानिन्छ, जसले पूर्वी हिमालयको जैविक विविधता संरक्षणमा ठूलो भूमिका खेलेको छ। उनले ‘हिमालय साइन्स एसोसिएसन’ स्थापना गरी वैज्ञानिक चेतना फैलाउने, वातावरणीय सचेतना अभिवृद्धि गर्ने तथा स्थानीय समुदायलाई संरक्षण अभियानमा सहभागी गराउने कार्य पनि गरेका छन्।
सामाजिक सेवाप्रति समर्पित डा. योञ्जनले आफ्नै गाउँ कालिम्पोङको सिन्जी बस्तीमा ग्रामीण पुस्तकालय स्थापना गरी ग्रामीण युवाहरूमा अध्ययन संस्कृतिको विकास गराएका छन्। साथै, उनले आफ्नै जमिन दान गरेर विपन्न बालबालिकाको सहयोग, पशु आश्रयस्थल स्थापना तथा वातावरणबाट सिकाइ प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले विज्ञान केन्द्र स्थापना गरेका छन्। भारतीय राष्ट्रिय कला तथा सांस्कृतिक सम्पदा ट्रस्ट (इन्ट्याक) ले उनलाई “दार्जीलिङका जीवित सम्पदा” का रूपमा सम्मान गरिसकेको छ। पद्मश्री सम्मानसँगै डा. गम्भीर सिंह योञ्जनको जीवनयात्रा र योगदानले हिमाली क्षेत्रका अनुसन्धानकर्ता, विद्यार्थी तथा समाजलाई अझ प्रेरित गर्ने विश्वास गरिएको छ।
