अष्ट्रेलिया, अमेरिका, जापानमा बढ्दो माग
दशकौंसम्म ‘दार्जीलिङ’ चिया विश्वप्रसिद्ध रहँदै आएको छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा, दार्जीलिङ कै नजिकमा रहेको कालेबुङ अब चियाको होइन, कफीको कारणले विश्व मञ्चमा उदाउँदै छ। स्थानीय स्तरमा शुरू भएको एक सानो पहल – ‘कालेबुङ कफी’ – आज जापान, दक्षिण कोरिया, अमेरिका र अष्ट्रेलियासम्मको बजारमा पुग्न थालेको छ।
यस कफी क्रान्तिको केन्द्रमा छन् – ऋषिराज प्रधान, कालेबुङ निवासी एक दूरदर्शी कृषक। कालेबुङ शहरबाट १२.५ माइल टाढा, अपर पुदुङ खासमहलमा रहेको १.५ एकड जमिनमा उनले पहिलो पटक कफीका बिरुवा रोपे। यो सानो जमिनमै उनले विश्वमा ‘कालेबुङ कफी’ को बीउ रोपेका थिए।
ऋषिराजको एक्लो सपना थिएन यो । उनले ३५० भन्दा बढी किसानहरूलाई कफी खेतीमा तालिम दिएका छन्। परम्परागत बाली खेतीबाट कफीतर्फ रूपान्तरण हुँदै गर्दा, सबै किसानका बगैचामा अहिले पूर्णरूपमा फल लाग्न थालेको छैन। तर आउँदो सिजनदेखि पहिलो ठूलो उत्पादनको आशा गरिएको छ।
कफीको प्रशोधन प्रक्रिया, जसमा फल टिप्ने, सुखाउने, रेष्ट गर्ने र भुट्ने काम पर्दछ – यी सबै विधिमा किसानहरूलाई तालिम दिन लागिएको छ। ‘कालेबुङ कफी’ ब्रान्डमा प्याक हुने कफीका प्याकेटहरू अहिले सिलगढीमामा छापिँदैछन्। चिया झैँ सजिलो रूपमा कफी प्याकेट प्रयोग गर्न मिल्ने गरी प्याकेजिङमा पनि नवीनता ल्याउने प्रयास भइरहेको छ।
यस प्रयासमा कालेबुङ जिल्ला प्रशासन र पश्चिम बंगालको साना तथा मध्यम उद्योग निगम सघाउँदै आएका छन्।ऋषिराजलाई कफी खेतीतर्फ प्रेरित गराउने व्यक्ति थिए – लुई एन्थोनी ट्रिप, एकजना बेलायती नागरिक। मोबाइल सेवा प्रदायकमा काम गरिरहेका बेला ऋषिराजको ट्रिपसँग भेट भएको थियो। ट्रिपले उनीलाई कफी खेतीको विज्ञान सिकाए – खासगरी कालेबुङको माटो र मौसमसँग मिल्दो तरिकाले बिरूवा रोप्ने जुक्तिहरू। हावाको दिशा अनुसार बिरूवा कसरी राख्ने?, फल लाग्न २ वर्ष लाग्छ भन्ने धैर्यता कसरी राख्ने?, भुट्ने तरिका नै कफीको स्वाद र सुगन्धको मूल चाबी हो भन्ने कुरा?, यी सबै ज्ञान ऋषिराजले ट्रिपबाट बुझे, र प्रयोग गर्न थाले।
आज ऋषिराजले आफ्नै घरमा सानो कफी प्रशोधन युनिट स्थापना गरिसकेका छन्। कफी उत्पादन गरेर उनले विदेशमा निर्यात पनि गर्न थालेका छन्। साथै, उनले किसानहरूलाई समेटेर स्व-सहायता समूह गठन गरेका छन् – जसले उत्पादनमा सामूहिकता ल्याउँछ। तर, ऋषिराज भन्छन्, “मैले आफ्नै घरमा सानो कारखाना बनाएको छु र विदेशमा कफी पठाइरहेको छु। तर यो वाणिज्यिक रूपमा बढाउन सरकारको पूर्वाधार समर्थन आवश्यक छ। जिल्लापाल स्वयं यो पहलको निगरानी गरिरहेका छन्। मलाई लाग्छ अबको १० वर्षभित्र कालेबुङ कफी एक विश्वचर्चित ब्रान्ड हुनेछ।”
कालेबुङ जिल्लापाल बालासुब्रमण्यम टी. ले ऋषिराजको पहलको खुलेर प्रशंसा गरेका छन्। “उनी साँच्चिकै प्रेरणादायी व्यक्ति हुन्। अहिले नै कफिको लगभग ३०० टनको वार्षिक माग देखिन थालेको छ। उनी सरकारको परियोजनामार्फत अन्य किसानलाई पनि तालिम दिन लागेका छन्।”
कफीको चार बिरूवाबाट शुरू भएको यो यात्रा – आज जिल्लाभर फैलिन लागेको छ। ‘दार्जीलिङ चिया’ जस्तै ‘कालेबुङ कफी’ ले पनि अब आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउने संकेत देखिएको छ।
कालेबुङको माटो र मौसमले दिने सुगन्ध, किसानको मेहनत, र ऋषिराजको सोच – यी सबैले गर्दा कालेबुङ अब चियाको मात्र होइन, कफीको कारणले पनि विश्व नक्सामा चम्किने तयारीमा छ।
