पेट्रोलमा इथानोलको मात्रा २० प्रतिशतभन्दा बढी नबढ्ने सरकारको स्पष्टीकरण
केन्द्र सरकारले पेट्रोलमा इथानोल मिश्रणको मात्रा हाल कायम रहेको २० प्रतिशत (E20) भन्दा बढी बढाउने कुनै प्रस्ताव वा योजना नरहेको स्पष्ट पारेको छ। संसदमा सोधिएको प्रश्नको जवाफ दिँदै सरकारले भविष्यमा हुने कुनै पनि सम्भावित निर्णय विस्तृत वैज्ञानिक अध्ययन र सरोकारवालाहरूसँगको परामर्शपछि मात्र लिइने बताएको छ। यस स्पष्टीकरणसँगै बजारमा E25 इन्धन आउन सक्नेबारे चलिरहेको अड्कलबाजीमा विराम लागेको छ।
इन्धन क्षेत्र र सवारी साधन प्रयोगकर्ताहरूका लागि यो निर्णय अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। हालैका दिनहरूमा E20 भन्दा उच्च मात्राको इथानोल मिश्रण (जस्तै E25) लागू हुनसक्ने खबरहरूका कारण गाडी चालकहरू तथा अटोमोबाइल क्षेत्रमा सवारी साधनको इन्जिन सुरक्षालाई लिएर चासो बढेको थियो। सरकारको यस आधिकारिक स्पष्टीकरणले सवारी साधन निर्माता, इन्धन कम्पनी र सर्वसाधारण उपभोक्ताहरूमाझ नीतिगत स्पष्टता ल्याएको छ।
मुख्य समाचार
केन्द्र सरकारले सोमबार राज्य सभामा एक प्रश्नको लिखित जवाफ दिँदै E20 भन्दा बढी इथानोल मिश्रण बढाउने कुनै निर्णय नभएको स्पष्ट पारेको छ। पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास राज्यमन्त्री सुरेश गोपीले संसदमा बोल्दै E25 वा सोभन्दा बढी इथानोल मिश्रणको तत्काल कुनै योजना नरहेको जानकारी दिनुभयो।
मन्त्री गोपीका अनुसार उच्च मिश्रणको लागि कुनै पनि प्रस्ताव अघि बढाउनु अघि विस्तृत वैज्ञानिक र प्राविधिक अध्ययन गरिनेछ। यसका साथै अटोमोबाइल निर्माता, तेल मार्केटिङ कम्पनीहरू र अनुसन्धान संस्थाहरू लगायत प्रमुख सरोकारवालाहरूसँग व्यापक परामर्श आवश्यक पर्नेछ।
यसैक्रममा सरकारले केही छानिएका इन्धन स्टेसनहरूमा कम-मिश्रण वा गैर-मिश्रण (शुद्ध) पेट्रोल छुट्टै उपलब्ध गराउने प्रस्तावलाई पनि अस्वीकार गरेको छ। छुट्टै आपूर्ति शृङ्खला कायम गर्दा सञ्चालन लागत बढ्ने र इथानोल मिश्रण कार्यक्रमको समग्र फाइदा कम हुने सरकारको तर्क छ।
E20 इन्धनको सफलता र फाइदाहरू
सरकारले E20 इन्धन रोलआउटको बचाउ गर्दै भारतले निर्धारण गरिएको समयभन्दा पाँच वर्ष अगाडि नै २० प्रतिशत इथानोल मिश्रणको लक्ष्य हासिल गरेको बताएको छ। सन् २०१३-१४ मा औसत इथानोल मिश्रण १.५३ प्रतिशत मात्र रहेकोमा २०२५-२६ आपूर्ति वर्षमा बढेर २० प्रतिशत पुगेको छ।
इथानोल मिश्रित पेट्रोल (EBP) कार्यक्रमले २०१४-१५ देखि देशलाई धेरै आर्थिक र वातावरणीय फाइदाहरू पुर्याएको मन्त्री गोपीले उल्लेख गर्नुभयो:
-
विदेशी मुद्राको बचत: आयात प्रतिस्थापन मार्फत ₹१.९७ लाख करोडभन्दा बढी विदेशी मुद्रा बचत भएको छ।
-
कच्चा तेलको खपतमा कमी: कच्चा तेल आयातमा लगभग ३१६ लाख टनले कमी आएको छ।
-
वातावरण संरक्षण: करिब ९५२ लाख टन कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जन हुनबाट रोकिएको छ।
-
किसानलाई फाइदा: इथानोल उत्पादनका कारण किसानहरूका लागि ₹१.६६ लाख करोडभन्दा बढी थप आय सिर्जना भएको छ।
सवारी साधन र खाद्य सुरक्षाबारे स्पष्टीकरण
सवारी साधनको कार्यसम्पादनलाई लिएर व्यक्त गरिएका चिन्ताहरूबारे बोल्दै मन्त्रीले सरकारलाई सवारी साधन निर्माता, उद्योग निकाय वा उपभोक्ताहरूबाट इन्जिन विफलता, क्षय, इन्धन पम्प समस्या वा E20 इन्धनसँग सम्बन्धित पानी प्रदूषणको बारेमा कुनै व्यापक वा प्रमाणित गुनासो प्राप्त नभएको बताउनुभयो।
हाल २० करोड भन्दा बढी दुई पाङ्ग्रे सवारी साधन र तीन करोड भन्दा बढी पेट्रोल कारहरू उच्च इथानोल-मिश्रित इन्धनमा सञ्चालन भइरहेका छन्। यसमा E20 प्रमाणीकरण अघि निर्मित धेरै कारहरू समेत समावेश छन्, जुन व्यापक इन्जिन क्षतिको कुनै प्रमाणित प्रमाण बिना चलिरहेका छन्।
खाद्य सुरक्षाका मुद्दाहरूमा बोल्दै गोपीले सार्वजनिक वितरण प्रणाली, राष्ट्रिय खाद्य सुरक्षा ऐन र बफर स्टकको आवश्यकता पूरा भएपछि बचेको अतिरिक्त खाद्यान्न मात्र इथानोल उत्पादनमा प्रयोग गरिने स्पष्ट पार्नुभयो। साथै, मकै इथानोल उत्पादनको एक महत्त्वपूर्ण स्रोत बनेको र २०२५-२६ मा यसले इथानोल उत्पादनको ३७ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको जानकारी दिइयो। सरकारले जैव इन्धन सम्बन्धी राष्ट्रिय नीति मार्फत दिगो र सफा इन्धन प्रवर्द्धन गर्ने दीर्घकालीन नीति पुन: पुष्टि गरेको छ।
FAQs
प्रश्न १. के E25 पेट्रोल भारतमा सरकारले पेश गरिरहेको छ?
छैन। केन्द्र सरकारले पेट्रोलमा इथानोलको मात्रा हालको २०% (E20) भन्दा बढी बढाउने कुनै योजना नरहेको स्पष्ट पारेको छ। भविष्यको कुनै पनि निर्णय वैज्ञानिक अध्ययनपछि मात्र विचार गरिनेछ।
प्रश्न २. के E20 पेट्रोलले सवारी साधनको इन्जिनलाई हानि पुर्याउँछ?
सरकारका अनुसार, E20 इन्धनको कारण इन्जिनमा क्षति वा खराबी भएको कुनै प्रमाणित घटना वा व्यापक गुनासो आएको छैन। यद्यपि, केही पुराना सवारी साधनहरूमा कार्यक्षमतामा ३-५% सम्म थोरै कमी आउन सक्छ।
