भारतीय संविधान निर्माता डा. भीमराव अम्बेडकरको १३५औं जन्मजयन्ती देशका विभिन्न ठाउँमा पालन भइरहेको छ। पालन डा. भीमराव अम्बेडकर एक महान् भारतीय व्यक्तित्व हुन् जसले संघर्ष, कडा परिश्रम र सफलताको आफ्नै कथा लेखे, विश्वका अग्रणी व्यक्तित्वहरूमा आफ्नो नाम स्थापित गरे। दलित भएको कारणले गर्दा, उनले आफ्नो जीवनमा धेरै कठिनाइहरूको सामना गरे। त्यसैले, भारत रत्नबाट सम्मानित डा. भीमराव अम्बेडकरले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन दलित, महिलाको अधिकार अनि समाजमा व्याप्त जातिवाद उन्मूलनको लागि समर्पित गरे।
भारतीय संविधानका शिल्पकार, अम्बेडकरले भारतीय लोकतन्त्रमा गरेको योगदान कहिल्यै बिर्सिने छैन। उनको पूरा नाम थियो डा. भीमराव रामजी अम्बेडकर। उनी बाबा साहेब, भीम नाउँले पनि परिचित थिए। दलित महारी समुदायका आमा भीमबाई र बुबा रामजी सकपालको परिवारमा भीमरावको जन्म १४ अप्रिल, १८९१ मा मध्य प्रदेशको इन्दौर अन्तर्गत महू क्षेत्रमा भएको थियो। उनले अर्थशास्त्रमा एम.ए. (१९१५), कोलम्बिया विश्वविद्यालयबाट पीएचडी (१९१६), विज्ञानमा स्नातकोत्तर (१९२१), विज्ञानमा डाक्टर (१९२३) को शिक्षा लिएका थिए।
बौद्ध धर्मवालम्बी भीमरावको पेशा वकिल, प्राध्यापक, कानूनविद्, अर्थशास्त्री, समाज सुधारक, राजनीतिज्ञ आदि थियो। पारिवारिक कुरा गर्ने हो भने, उनले रमाबाई अम्बेडकरसङ्ग विवाह बन्धनमा बाँधिएका थिए। उनले चाँडै श्रीमानलाई छोडेर स्वर्गवास भइन्। त्यसपछि सविता अम्बेडकरलाई दोस्रो पत्नीको रुपमा विवाह गरे। दुइ श्रीमतीहरूबाट दुइ छोराहरू राजरत्न अम्बेडकर, यशवंत अम्बेडकर अनि छोरी इन्दुको जन्म भएको थियो।
डा. भीमराव अम्बेडकर दलितहरूका मसीहा, एक भारतीय बहुविद्याथी, कानूनविद्, अर्थशास्त्री, राजनीतिज्ञ र समाज सुधारक डा. भीमराव अम्बेडकर स्वतन्त्र भारतका प्रथम कानून मन्त्री थिए। उनी भारतीय संविधानका शिल्पकार पनि थिए।
डा. भीमराव अम्बेडकरको जन्म र प्रारम्भिक जीवन
भीमराव अम्बेडकरको जन्म अप्रिल १४, १८९१ मा मध्य प्रदेशको इन्दौरस्थित महूको सैन्य छावनीमा भएको थियो। उनका बुबा रामजी मालोजी सकपाल भारतीय सेनामा सुबेदार थिए र इन्दौरमा तैनाथ थिए। उनकी आमाको नाम भीमबाई थियो। बाल्यकालदेखि नै उनले आफ्नी आमाबाट राम्रो संस्कार पाए। आफ्ना आमाबाबुको १४ औं र अन्तिम सन्तान भएको कारणले गर्दा, भीमराव परिवारमा प्रिय थिए। भीमरावका बुबा इन्दौरमा तैनाथ थिए। यद्यपि, भीमरावको जन्म भएको तीन वर्षपछि, उनी अवकाश लिए र सम्पूर्ण परिवार महाराष्ट्रको सतारामा बसोबास गर्न थाले।
राम्रो अंकका साथ स्नातक पूरा गरेपछि, उनले बडोदाका गायकवाड शासक सहजी राव प्रथमबाट प्रति महिना २५ रुपैयाँको छात्रवृत्ति प्राप्त गरे। उनले यो पैसा थप अध्ययनको लागि प्रयोग गर्ने निर्णय गरे अनि अमेरिका गए।
उनी मधुमेहबाट पीडित थिए अनि डिसेम्बर ६, १९५६ मा दिल्लीस्थित आफ्नो निवासमा मृत्यु भयो। उनलाई १९९० मा मरणोपरान्त भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मान, भारत रत्नबाट सम्मानित गरिएको थियो।
१९४८ देखि, अम्बेडकर मधुमेहबाट पीडित थिए। उहाँ जुन देखि अक्टोबर १९५४ सम्म धेरै बिरामी हुनुहुन्थ्यो, त्यस समयमा उनको दृष्टि कमजोर हुँदै गयो। अम्बेडकरको स्वास्थ्य बिग्रियो, र १९५५ मा उनले गरेका निरन्तर कामले उनलाई थकित बनायो। ६ डिसेम्बर १९५६ मा, आफ्नो अन्तिम पाण्डुलिपि, द बुद्ध एण्ड हिज धम्म पूरा गरेको तीन दिन पछि, अम्बेडकरले दिल्लीस्थित आफ्नो घरमा महापरिनिर्वाण प्राप्त गरे। त्यतिबेला उनी ६४ वर्ष ७ महिना पुगेका थिए। उनको पार्थिव शरीर दिल्लीबाट विशेष विमानबाट मुम्बईस्थित आफ्नो घर, राजगृहमा ल्याइएको थियो। ७ डिसेम्बरमा, मुम्बईको दादर चौपाटी समुद्र तटमा बौद्ध शैलीमा उनको दाहसंस्कार गरिएको थियो, जहाँ उनका लाखौं समर्थकहरू, कामदारहरू र प्रशंसकहरूको उपस्थिति थियो।
