‘हामीलाई यसमा नतान्नुहोस्’: विद्यार्थीमाथि बल प्रयोगबारे दर्ता याचिकामा दिल्ली उच्च अदालतको टिप्पणी

दिल्ली उच्च अदालतले विद्यार्थी प्रदर्शनकारीहरूमाथि प्रहरीको बल प्रयोगसम्बन्धी दायर याचिकालाई तत्काल सुनुवाइ गर्न अस्वीकार गर्दै अदालतलाई यस्ता विषयमा नतान्न स्पष्ट पारेको छ।

सोमबार नयाँ दिल्लीमा आयोजित प्रदर्शनका क्रममा प्रहरी र विद्यार्थीहरूबीच भएको हिंसात्मक झडपपछि दर्ता गरिएको याचिकामाथि अदालतले बुधबार सुनुवाइ गर्ने भएको छ। NEET परीक्षाको प्रश्नपत्र बाहिरिएको विषय र अन्य शैक्षिक मुद्दाहरूलाई लिएर भएको यस प्रदर्शनमा विद्यार्थी तथा प्रहरी दुवै पक्ष घाइते भएका छन्।

यो घटना भारतको शैक्षिक क्षेत्र, विद्यार्थी अधिकार र न्यायपालिकाको भूमिकाका दृष्टिकोणले अत्यन्तै संवेदनशील मानिएको छ। सर्वोच्च अदालतको एक टिप्पणीपछि सुरु भएको व्यंग्यात्मक सामाजिक-राजनीतिक आन्दोलनले कसरी ठूलो रूप लियो र यसले शान्ति सुरक्षा तथा कानुनी व्यवस्थामा कस्तो असर पार्यो भन्ने कुरा सार्वजनिक सरोकारको विषय बनेको छ। अदालतले राजनीतिक वा सडक प्रदर्शनका मुद्दामा तत्काल हस्तक्षेप नगर्ने संकेत दिएकाले यस निर्णयको कानुनी र सामाजिक महत्त्व रहेको छ।

मुख्य समाचार

नयाँ दिल्लीको मुटु मानिने जन्तर मन्तर क्षेत्रमा सोमबार संसदतर्फ अघि बढेका विद्यार्थीहरू र प्रहरी टोलीबीच भीषण झडप भएको छ। NEET प्रवेश परीक्षाको प्रश्नपत्र चुहावट प्रकरणलाई लिएर शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा माग गर्दै आयोजित विरोध मार्चमा प्रहरीले अत्यधिक बल प्रयोग गरेको आरोप लागेको छ।

उक्त घटना लगत्तै प्रहरी कारबाहीविरुद्ध दायर भएको याचिकालाई दिल्ली उच्च अदालतले सोमबार तत्काल सूचीकृत (Emergency Listing) गर्न अस्वीकार गर्‍यो। मुख्य न्यायाधीश डीके उपाध्याय र न्यायाधीश तेजस कारियाको इजलासले निवेदकको मागमाथि टिप्पणी गर्दै भन्यो, “यस सबैमा अदालतलाई नतान्नुहोस्।” अदालतले उक्त याचिकामाथि अब बुधबार सुनुवाइ गर्ने जनाएको छ।

निवेदकले बेन्चसमक्ष तत्काल सुनुवाइको माग गर्दै दिल्ली प्रहरीले शान्तिपूर्ण प्रदर्शन गरिरहेका विद्यार्थीहरूमाथि “अत्यधिक बल” प्रयोग गरेको दाबी गरेका थिए। तर, अदालतले आफ्नो स्पष्ट अडान राख्दै यसलाई सामान्य प्रक्रियाबाटै सुनुवाइ गर्ने निर्णय गरेको छ।

प्रदर्शनको पृष्ठभूमि र सोनम वाङचुकको अनशन

यस विरोध प्रदर्शनको मुख्य जग शनिबार कार्यकर्ता सोनम वाङचुकलाई जबरजस्ती अस्पताल लगिएपछि तयार भएको हो। वाङचुकले ककरोच जनता पार्टी (CJP) को समर्थनमा २१ दिने अनशन सुरु गरेका थिए, जुन प्रहरी हस्तक्षेपपछि अचानक अन्त्य हुन पुग्यो। NEET परीक्षा चुहावटको निष्पक्ष छानबिन र शिक्षामन्त्रीको राजीनामा नै उनीहरूको मुख्य माग थियो।

सोमबार जन्तर मन्तरमा भेला भएका अधिकांश युवा विद्यार्थीहरूले संसद भवनतर्फ जाने प्रयास गरेपछि स्थिति तनावग्रस्त बनेको थियो। प्रहरीले प्रदर्शनकारीलाई रोक्न अश्रुग्यासका गोला प्रहार गरेको थियो भने प्रदर्शनकारीका तर्फबाट ढुङ्गा प्रहार भएको बताइएको छ। प्रहरीको कारबाहीपछि प्रदर्शन स्थलमा भागदौड मच्चिएको दृश्यहरू सार्वजनिक भएका छन्।

घाइते र क्षति विवरण

दिल्ली प्रहरीका अनुसार यस झडपमा कम्तीमा १७८ जना घाइते भएका छन्। प्रहरीद्वारा जारी विज्ञप्ति अनुसार घाइते हुनेहरूमा वरिष्ठ अधिकारीहरूसहित ११८ जना प्रहरी कर्मचारी रहेका छन्। प्रहरीले भीडको व्यवहारलाई “अनियमित, आक्रामक र हिंसात्मक” भन्दै आलोचना गरेको छ।

यसैबीच, दिल्ली प्रहरीले सोमबार राति जारी गरेको आधिकारिक विज्ञप्तिमा करिब ६० जना प्रदर्शनकारी पनि घाइते भएको पुष्टि गरेको छ। अर्कोतर्फ, विरोध कार्यक्रमका आयोजकहरूले भने प्रहरीको उच्च हस्तक्षेपको निन्दा गर्दै घाइते हुने विद्यार्थीहरूको संख्या सयौँ रहेको दाबी गरेका छन्। CJP का प्रवक्ताले भने, “भारतीय लोकतन्त्रको इतिहासमा यो एक लज्जास्पद दिन हो। वास्तविक मुद्दाका लागि सडकमा आएका इमान्दार विद्यार्थीहरूलाई दिल्ली प्रहरीले निर्ममतापूर्वक कुटपिट गरेको छ।”

‘ककरोच जनता पार्टी’ को उदय

यस आन्दोलनको पछाडि रहेको ‘ककरोच जनता पार्टी’ को उदय निकै रोचक मानिन्छ। मे महिनामा सर्वोच्च अदालतका प्रधान न्यायाधीशले एक असंबद्ध सुनुवाइका क्रममा केही बेरोजगार युवाहरूलाई “साङ्लो” (ककरोच) सँग तुलना गरेका थिए। समर्थकहरूले सो टिप्पणीलाई सकारात्मक रूपमा अँगाल्दै व्यंग्यात्मक आन्दोलनको रूप दिए।

छोटो समयमै सामाजिक सञ्जालमा लाखौँ मानिसहरू जोडिएपछि यो एक ठूलो अभियान बन्यो। विशेषगरी मेडिकल कलेजहरूको प्रवेश परीक्षा (NEET) को बारम्बार प्रश्नपत्र चुहावट हुने समस्याले आम जनता र विद्यार्थीमा आक्रोश पैदा गरेपछि यस आन्दोलनले व्यापक गति लिएको हो।

आयोजकहरूका अनुसार शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानले राजीनामा नदिएसम्म यो अभियान र प्रदर्शन निरन्तर जारी रहनेछ।

FAQs

१. दिल्ली उच्च अदालतले विद्यार्थीको याचिकामाथि के निर्णय गर्‍यो?

दिल्ली उच्च अदालतले प्रहरीको बल प्रयोगविरुद्ध दर्ता गरिएको याचिकालाई तत्काल सुनुवाइ गर्न अस्वीकार गर्‍यो। मुख्य न्यायाधीशको इजलासले अदालतलाई यस्ता विषयमा नतान्न भन्दै यस मुद्दाको सुनुवाइ बुधबारका लागि तोकेको छ।

२. जन्तर मन्तरमा विद्यार्थीहरूले किन प्रदर्शन गरेका थिए?

विद्यार्थीहरूले NEET परीक्षाको प्रश्नपत्र चुहावट भएको विरोधमा र शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामाको माग गर्दै प्रदर्शन गरेका थिए। ककरोच जनता पार्टीको समर्थनमा भएको यस मार्चमा प्रहरी र विद्यार्थीबीच झडप भएको थियो।