दार्जीलिङ जिल्लाको खरसाङ उपविभाग अन्तर्गत पर्ने सिट्टोङ–३ ग्राम पञ्चायत क्षेत्रमा अशोका ट्रस्ट फर रिसर्च इन ईकोलोजी एण्ड द इन्भ्यारोमन्ट (एट्री) ले एएमपी हिमालय प्रोजेक्ट अन्तर्गत रानी मौरी उत्पादन पहल शुरु भएको छ।
यो पहल क्षेत्रकै लागि नयाँ र अत्यन्त वैज्ञानिक प्रकृतिको कार्यक्रम मानिएको छ। सिटोङ क्षेत्रका समुदायहरू मौरीपालन (Apiary) अभ्याससँग पहिले नै परिचित भए पनि वैज्ञानिक रानी मौरी उत्पादनको अवधारणा भने सिट्टोङ मात्र नभई सम्पूर्ण पहाडी क्षेत्रकै लागि नयाँ विषय भएको स्थानीयवासीहरूले बताएका छन्।
रोलक भिलेज प्लानिङ्ग कमिटिका अध्यक्ष अम्बर बहादुर छेत्रीले बताए अनुसार “मौरीपालन हाम्रो समुदायका लागि नयाँ विषय होइन, तर वैज्ञानिक रूपमा रानी मौरी उत्पादन गर्ने प्रविधि भने सिट्टोङ र सिंगो पहाडकै लागि नयाँ अवधारणा हो।” उनले थपे, “यसअघि एट्रीले ५० जना सीमान्त कृषकलाई १०० वटा वैज्ञानिक मौरी बक्स उपलब्ध गराउनुका साथै मौरी पालनसंग सम्बन्धित विविध तालिमहरु प्रदान गरिसकेको छ । अहिले ल्याइएको यो नयाँ प्रविधि अत्यन्तै रोचक छ र यसले ग्रामीण जीविकोपार्जनलाई अझ मजबुत बनाउने विश्वास लिएका छौँ।
यो रानी मौरी उत्पादन ( Queen Bee Grafting) मौरीपालनको एउटा वैज्ञानिक प्रविधि हो, जसमा उत्कृष्ट मौरी परिवारबाट अत्यन्त साना लार्भालाई विशेष रूपमा तयार गरिएको कुईन कप ( queen cups )मा सारेर नयाँ रानी मौरी उत्पादन गरिन्छ। यस प्रक्रियाबाट उच्च मह उत्पादन गर्ने, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता भएको, शान्त स्वभावका तथा बलिया( colony )क्लोनी निर्माण गर्न सक्षम गुणस्तरीय रानी मौरी उत्पादन गर्न सकिन्छ।
यस कार्यक्रमका प्रमुख उद्देश्यहरू:
गुणस्तरीय रानी मौरीको उत्पादन वृद्धि गर्नु * मौरी colony विस्तारमा सहयोग पुर्याउनु * कमजोर वा पुराना रानी मौरीलाई प्रतिस्थापन गर्नु * मह उत्पादन र colony को क्षमता अभिवृद्धि गर्नु * वैज्ञानिक तथा दिगो मौरीपालन अभ्यासलाई प्रवर्द्धन गर्नु । यस पहलमार्फत एटेरी ले ग्रामीण समुदायमा दिगो मौरीपालन आधारित जीविकोपार्जनलाई प्रवर्द्धन गर्नुका साथै परागसेचन (pollination) सेवाको सुदृढीकरण र वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेको छ। विश्व मौरी दिवस (World Bee Day) को अवसरमा सुरु गरिएको यस कार्यक्रमले परागसेचक जीवहरूको संरक्षण, जैविक विविधताको संवर्द्धन तथा पहाडी समुदायको दिगो जीविकोपार्जन निर्माणमा वैज्ञानिक मौरीपालनको महत्वलाई उजागर गरेको छ भनी एट्रीका फिल्ड वर्कर सुशील मुखियाले जनाएका छन् ।
