नयाँदिल्ली/इस्लामाबाद — भारत र पाकिस्तानबीच हालै सम्पन्न चारदिने द्वन्द्वमा दुबै देशले आफूले जितेको दाबी गर्दै युद्धविरामको घोषणा गरेका छन्। तर यस भिडन्तमा चीनको रक्षा प्रविधि सबैभन्दा ठूलो लाभार्थीका रूपमा देखिएको छ।
भारतले मे ७ मा पाकिस्तानभित्र रहेका ‘आतंकवादी संरचना’हरूमा आक्रमण गरेपछि दुवै मुलुकबीच सैन्य तनाव चुलिएको हो। यो हमला अप्रिल २२ मा भारतको पहलगाममा भएको आतंकवादी आक्रमणको प्रतिशोधस्वरूप गरिएको थियो, जसमा २६ जनाको ज्यान गएको थियो। मारिनेहरूमध्ये अधिकांश पर्यटक थिए। भारतले उक्त हमलामा संलग्न समूहहरूलाई पाकिस्तानले समर्थन गरेको आरोप लगाएको छ, जुन पाकिस्तानले अस्वीकार गर्दै आएको छ।
भारतले संचालन गरेको जवाफी कारबाहीलाई ‘अपरेसन सिन्दूर’ नाम दिइएको थियो। त्यसयता, सीमामा ड्रोन, क्षेप्यास्त्र र लडाकु विमान प्रयोग गर्दै दुबै देशबीच सैन्य मुठभेड भयो। भारतले फ्रान्स र रुसमा बनेका लडाकु विमान प्रयोग गरेको थियो, भने पाकिस्तानले चीनसँग सहकार्यमा विकसित जे–१० र जेएफ–१७ विमान प्रयोग गरेको दाबी गरेको छ। दुबै पक्षले आ-आफ्ना विमानले सीमा ननाघी लामो दूरीबाट क्षेप्यास्त्र प्रहार गरिएको जनाएका छन्। पाकिस्तानले भारतका फ्रान्समा निर्मित कम्तीमा ६ वटा राफाल विमान खसालेको दाबी गरे पनि त्यसको स्वतन्त्र पुष्टि भइसकेको छैन।
भारतले पाकिस्तानमा सक्रिय प्रतिबन्धित आतंकवादी समूह लस्कर–ए–तोयबा र जैश–ए–मोहम्मदका ठूला केन्द्रहरूमा आक्रमण गरी करिब १०० आतंककारी मारिएको दाबी गरेको छ। केही सञ्चारमाध्यमहरूले पञ्जाब र भारत प्रशासित कश्मीरमा विमान खसेको खबर गरे पनि भारत सरकारबाट औपचारिक प्रतिक्रिया आएको छैन।
चीनको अप्रत्याशित लाभ
समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार पाकिस्तानले भारतीय लडाकु विमानमाथि चीनमा बनेका जे–१० विमानबाट क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको सम्भावना छ। विश्लेषकहरूका अनुसार चीनले आफ्नो हतियार प्रणालीलाई वास्तविक युद्ध परिस्थितिमा परीक्षण गर्ने दुर्लभ अवसर पाएको छ। चीनका पूर्व सैनिक वरिष्ठ कर्णेल झोउ बोले यो द्वन्द्व चिनियाँ हतियारहरूको प्रभावकारिता परीक्षण भएको उल्लेख गर्छन्।
घटनापछि जे–१० विमान उत्पादन गर्ने छेन्दु एयरक्राफ्ट कम्पनीका सेयरहरू ४० प्रतिशतसम्म उकालो लागेका छन्। तर केही विशेषज्ञहरूले यो सफलता चिनियाँ हतियार प्रणालीको उत्कृष्टताको निश्चित प्रमाण भने नभएको ठान्छन्। लन्डनस्थित किङ्स कलेजका प्राध्यापक वाल्टर लाडविगका अनुसार, ‘भारतीय विमानलाई चिनियाँ विमानले पराजित गरेको कुरा अहिलेसम्म पुष्टि भएको छैन।’
चीनका लागि पाकिस्तान रणनीतिक र आर्थिक दृष्टिले महत्वपूर्ण साझेदार हो। चीनले ‘चीन–पाकिस्तान आर्थिक मार्ग’ अन्तर्गत पाकिस्तानमा ५० अर्ब डलरभन्दा बढीको लगानी गर्दै पूर्वाधार विकास गरिरहेको छ। पाकिस्तानी विश्लेषक इम्तियाज गुलका अनुसार, “यस पटक चीनले निर्णायक भूमिका खेलेको देखिन्छ। भारतले पाकिस्तान–चीनबीचको सैन्य सहकार्यको गहिराइ अनुमानसमेत गर्न सकेन।”
पश्चिमी मुलुकहरूले पनि यो द्वन्द्वमा चिनियाँ हतियार विशेषगरी जे–१० विमानको प्रदर्शनलाई चासोका साथ नियालिरहेका छन्, जसले वैश्विक हतियार बजारमा प्रभाव पार्न सक्छ।
भारतको रणनीतिक आक्रमण
भारतले पाकिस्तानका ११ वटा एयरबेसमा क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ, जसमा इस्लामाबाद नजिकैको रणनीतिक नूर खान एयरबेस पनि समावेश छ। प्राध्यापक लाडविगका अनुसार, भारतले पहिले पाकिस्तानको हवाई सुरक्षा प्रणालीमा आक्रमण गरेर त्यसपछि अन्य सैन्य लक्ष्यहरूमा प्रहार गरेको हुनसक्छ। यद्यपि, भारतका यस्ता कारबाहीहरूबारे अन्तर्राष्ट्रिय मिडियामा व्यापक चर्चा भएको देखिँदैन।
