पश्चिम एशियामा बढ्दो भू–राजनीतिक तनाव र सैन्य गतिविधिका कारण विश्व ऊर्जा बजारमा अनिश्चितता तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। यस्तो संवेदनशील अवस्थामा अमेरिकाले भारतलाई रूसी कच्चा तेल खरिद गर्न ३० दिनको अस्थायी छुट प्रदान गरेको छ। अमेरिकी ट्रेजरी विभागका अनुसार भारतीय रिफाइनरीहरूलाई समुद्रमा पहिले नै अड्किएका वा ढुवानीको क्रममा रहेका रूसी कच्चा तेलका खेप खरिद गर्न अस्थायी अनुमति दिइएको हो। यो निर्णय तत्कालीन आपूर्ति अवरोध कम गर्न र विश्व बजारमा ऊर्जा आपूर्तिको निरन्तरता कायम राख्नका लागि गरिएको बताइएको छ।
पछिल्ला केही महिनादेखि इरान, अमेरिका र इजरायलबीच बढ्दो तनावका कारण पश्चिम एशियाको सुरक्षा अवस्था संवेदनशील बन्दै गएको छ। विशेष गरी हर्मुज जलडमरूमध्य क्षेत्रलाई लिएर चिन्ता बढेको छ, किनभने विश्वको ठूलो हिस्सा कच्चा तेल यही मार्ग हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुग्ने गर्दछ। यदि यस मार्गमा अवरोध उत्पन्न भयो भने विश्वभर ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित हुन सक्ने र तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि हुन सक्ने आशंका व्यक्त गरिएको छ।
यही परिस्थितिलाई ध्यानमा राख्दै अमेरिकाले सीमित अवधिका लागि भारतलाई यो विशेष अनुमति दिएको बताइएको छ। अमेरिकी प्रशासनका अनुसार यो छुट स्थायी व्यवस्था नभई अस्थायी समाधान मात्र हो, जसले विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा आकस्मिक संकट आउन नदिन मद्दत पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ। साथै यो अनुमति केवल समुद्रमा पहिले नै रहेको रूसी तेलका खेपमा मात्र लागू हुने स्पष्ट पारिएको छ। नयाँ दीर्घकालीन सम्झौता वा अतिरिक्त तेल खरिदका लागि भने यो छुट लागू नहुने बताइएको छ।
ऊर्जा विश्लेषकहरूका अनुसार भारत विश्वका प्रमुख तेल आयातकर्तामध्ये एक भएकाले यस्तो अस्थायी छुटले भारतीय रिफाइनरीहरूलाई छोटो अवधिका लागि आपूर्ति व्यवस्थापन गर्न केही सहजता दिनेछ। पछिल्ला वर्षहरूमा भारतले रूसी कच्चा तेलको आयात उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ, विशेष गरी मूल्यमा उपलब्ध छुटका कारण भारतीय रिफाइनरीहरूले रूसी तेललाई प्राथमिकता दिएका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि पश्चिम एशियाको द्वन्द्व थप तीव्र भयो भने विश्व बजारमा तेल आपूर्तिमा ठूलो असर पर्न सक्छ। त्यस अवस्थामा भारत जस्ता ठूला उपभोक्ता देशहरूले वैकल्पिक आपूर्ति स्रोत खोज्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। अहिलेको अस्थायी छुटलाई भने तत्कालीन परिस्थितिमा ऊर्जा आपूर्ति स्थिर राख्नका लागि गरिएको व्यावहारिक कदमका रूपमा हेरिएको छ।
यसबीच विश्व ऊर्जा बजारमा तेलको मूल्य उतारचढाव भइरहेका छन् र लगानीकर्ता तथा ऊर्जा कम्पनीहरूले पश्चिम एशियाको सुरक्षा अवस्थालाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेका छन्। आगामी केही हप्तामा क्षेत्रीय तनाव कसरी विकसित हुन्छ भन्ने कुराले विश्व ऊर्जा आपूर्ति, तेलको मूल्य र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्ने विश्लेषण गरिएको छ।
