५ मार्च २०२६ मा इरान–अमेरिका–इजरायलबीच जारी द्वन्द्व छैटौँ दिनमा प्रवेश गर्दा आक्रमणहरू अझै तीब्र बनेका छन्। संयुक्त अमेरिकी–इजरायली हमलाहरू इरानका विभिन्न सैन्य तथा रणनीतिक संरचनाहरूलाई लक्षित गरिएको बताइएको छ। इरानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार पछिल्ला केही दिनमा सयौँ मानिसको ज्यान गएको र हजारौँ घाइते भएका छन्। नागरिक पूर्वाधार, अस्पताल र अन्य संरचनामा क्षति पुगेको दाबी पनि गरिएको छ, जसका कारण देशभरि त्रास र अनिश्चितता बढेको छ।
यता इरानले पनि मिसाइल र ड्रोन आक्रमणमार्फत प्रतिकार गरिरहेको जनाएको छ। क्षेत्रीय तनाव बढ्दै जाँदा खाडी क्षेत्र र हर्मुज जलडमरूमध्य वरिपरि सुरक्षा अवस्था थप जटिल बनेको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय तेल आपूर्तिमा असर पार्ने चिन्ता बढाएको छ। विश्व समुदायले युद्धविराम र वार्ताको आह्वान गरिरहे पनि हालसम्म दुवै पक्षबाट सैन्य कारबाही रोक्ने संकेत देखिएको छैन।
यस विकसित परिस्थितिमा क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति सन्तुलनसम्बन्धी बहस झन् चर्किएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार द्वन्द्व केवल तीन देशबीचको प्रत्यक्ष सैन्य टकरावमा सीमित नभई मध्यपूर्वको दीर्घकालीन राजनीतिक प्रतिस्पर्धा, सुरक्षात्मक रणनीति र प्रभाव विस्तारसँग पनि गाँसिएको देखिन्छ। विशेषगरी परमाणु कार्यक्रम, क्षेत्रीय प्रभाव तथा सहयोगी समूहहरूको भूमिकालाई लिएर पहिले देखि कायम तनाव अहिले खुला सैन्य कारबाहीमा रूपान्तरण भएको आकलन गरिएको छ।
सुरक्षा विज्ञहरूका भनाइमा निरन्तर हवाई तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमणले सैन्य संरचनामा मात्र नभई आम नागरिकको दैनिक जीवनमा पनि गम्भीर असर पुर्याइरहेको छ। विद्युत् आपूर्ति, सञ्चार सेवा र यातायात प्रणालीमा अवरोध देखिन थालेको जनाइएको छ। यसले मानवीय संकट गहिरिँदै जाने सम्भावना बढाएको छ, विशेषगरी स्वास्थ्य सेवा र आपतकालीन उद्धार प्रणालीमा दबाब बढ्दै गएको बताइन्छ।
आर्थिक दृष्टिले पनि स्थिति संवेदनशील बन्दै गएको छ। खाडी क्षेत्रको अस्थिरताले कच्चा तेलको मूल्यमा उतारचढाव देखिएको विश्लेषणहरूमा उल्लेख छ। यदि हर्मुज जलडमरूमध्य आसपासको अवस्था थप बिग्रिएमा विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा गम्भीर प्रभाव पर्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। यसले विशेषगरी आयातमा निर्भर देशहरूको अर्थतन्त्रमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्ने देखिन्छ।
कूटनीतिक स्तरमा विभिन्न राष्ट्र तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले मध्यस्थताको प्रयास गरिरहेको जनाइएको छ। तर दुवै पक्षले आ–आफ्नो सुरक्षालाई प्राथमिकता दिँदै कडा अडान लिएका कारण वार्ताको सम्भावना तत्काल देखिएको छैन। विश्लेषकहरूका अनुसार यदि द्वन्द्व लम्बिँदै गयो भने यसले क्षेत्रीय गठबन्धनहरूको पुनर्संरचना र दीर्घकालीन भू–राजनीतिक समीकरणमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
यसैबीच, आम नागरिकहरूमा सुरक्षा चिन्ता बढ्दै गएको छ भने छिमेकी देशहरूले आफ्नो सीमामा सतर्कता बढाएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले संयमता अपनाउन र संवादमार्फत समाधान खोज्न आग्रह दोहोर्याइरहे पनि हालसम्म युद्धको तीव्रता घट्ने स्पष्ट संकेत देखिएको छैन। परिस्थिति द्रुत रूपमा परिवर्तनशील रहेकाले आगामी दिनहरू मध्यपूर्व क्षेत्रका लागि निर्णायक बन्न सक्ने आकलन गरिएको छ।
