भारतभर धेरै विद्यार्थीहरूले नर्सिङलाई केवल एक पेशाका रूपमा मात्र होइन, समाजप्रतिको एक महान सेवाका रूपमा छनोट गर्छन्। यो करुणा, जिम्मेवारी र बिरामी हेरचाहप्रतिको समर्पणसँग जोडिएको क्षेत्र हो। प्रत्येक वर्ष ठूलो संख्यामा युवाआकांक्षीहरू योग्य नर्स बन्ने र स्वास्थ्य क्षेत्रमा योगदान पुर्यावउने दृढ महत्वाकांक्षासहित आफ्ना घर छोड्छन्। धेरै संस्थाहरूले उत्कृष्ट शैक्षिक तालिम प्रदान गरी विद्यार्थीहरूलाई व्यावसायिक सफलताका लागि तयार पार्छन्, तर केही विद्यार्थीहरूले अन्जानमै यस्ता कठिनाइहरूको सामना गर्छन् जसले उनीहरूको शैक्षिक प्रगति र करियर लक्ष्यमा अवरोध पुर्यादउँछ।
मेरो नर्सिङ क्षेत्रतर्फको यात्रा उत्साह र स्पष्ट उद्देश्यबोधबाट शुरु भएको थियो। मैले नर्सिङलाई मानिसहरूको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनसक्ने अर्थपूर्ण पेशाका रूपमा हेरेकी थिएँ। अन्य धेरै विद्यार्थीहरू जस्तै मैले पनि जटिल भर्ना प्रक्रियाहरू पार गर्नुपर्योो, संस्थागत स्वीकृतिहरू बुझ्नुपर्यो , र आफ्नो व्यावसायिक भविष्यलाई सावधानीपूर्वक योजना बनाउनुपर्योि।
यस प्रक्रियाका क्रममा मैले देशका धेरै नर्सिङ आकांक्षीहरूले सामना गर्ने अवस्थाहरूको अनुभव गरेँ— यस्ता संस्थाहरू जसले आफूलाई मान्यता प्राप्त डिग्री प्रदान गर्ने भनी प्रचार गर्छन्, तर उचित शैक्षिक र नियामक मापदण्डहरू पूरा गर्न असफल हुन्छन्। नर्सिङ कलेज छनोट गर्ने प्रक्रिया प्रायः संस्थानहरूले विज्ञापन, पुस्तिका, वेबसाइट तथा भर्ना परामर्शमार्फत प्रदान गर्ने जानकारीप्रति विश्वासबाट शुरु हुन्छ। विद्यार्थी र अभिभावकहरूले व्यावसायिक मान्यता र स्थिर करियर अवसर प्रदान गर्ने विश्वासमा पाठ्यक्रममा भर्ना सुनिश्चित गर्न उल्लेखनीय रकम, प्रयास तथा भावनात्मक सहयोग लगानी गर्छन्। तर, पछि धेरै विद्यार्थीहरूले आफूले अध्ययन गरेको कार्यक्रम आधिकारिक रूपमा स्वीकृत नभएको, उपयुक्त शैक्षिक संरचना नभएको वा नियामक आवश्यकताहरू पूरा नगरेको पत्ता लगाउँछन्। यस्तो अवस्थामा विद्यार्थीहरूले वर्षौं अध्ययन पूरा गरेपछि मात्र आफ्नो योग्यताले व्यावसायिक नर्सको रूपमा दर्ता हुन, उच्च शिक्षा हासिल गर्न वा अर्थपूर्ण रोजगारी प्राप्त गर्न अनुमति नदिने तथ्य महसुस गर्न सक्छन्।
यो अवस्था स्वास्थ्य शिक्षाको क्षेत्रमा गम्भीर चिन्ताको विषयलाई प्रतिबिम्बित गर्छ। केही शैक्षिक संस्थाहरूले विद्यार्थीहरूको महत्वाकांक्षा र अभिभावकहरूको विश्वासको फाइदा उठाउँदै भ्रामक प्रचारप्रसार रणनीतिहरू अप्नाउने गर्छन्। कुनै शैक्षिक योग्यतापत्र वैध नहुनसक्छ भन्ने कुरा थाहा पाउँदा गम्भीर भावनात्मक आघात उत्पन्न हुनसक्छ। परिवारहरूले आफ्ना सन्तानको सपनालाई साथ दिनका लागि नयाँ सहरमा बसाइँ सर्नु, शिक्षा शुल्क तिर्नु, बसोबासको व्यवस्था मिलाउनु तथा आफ्ना व्यक्तिगत जीवनका पक्षहरू समायोजन गर्नु जस्ता उल्लेखनीय त्यागहरू गर्ने गर्छन्। जब यस्ता निर्णयहरू अपूर्ण वा गलत सूचनाको आधारमा गरिन्छन्, त्यसको प्रभाव दीर्घकालीन शैक्षिक र व्यावसायिक अवरोधका रूपमा देखिनसक्छ।
धेरै विद्यार्थीहरू, जो यी चुनौतीहरूबाट प्रभावित छन्, ग्रामीण वा अविकसित क्षेत्रबाट आएका हुन्छन् र नर्सिङ अध्ययन गर्न आफ्ना परिवारबाट टाढा जाने गर्छन्। आफ्ना सन्तानको सुरक्षित र स्थिर भविष्य सुनिश्चित गर्ने आशामा अभिभावकहरूले कम शुल्क, पूर्वाधार वा सिटको सजिलो उपलब्धतालाई मुख्य प्राथमिकता दिन सक्छन्। यद्यपि आर्थिक पक्ष महत्वपूर्ण हुन्छ, तर विश्वसनीयताको बदली केवल सुलभताको आधारमा शैक्षिक संस्था छनोट गर्दा गम्भीर पेशागत अवरोधहरू सिर्जना हुन सक्छन्। नर्सिङ शिक्षा दीर्घकालीन प्रतिबद्धता हो, जसले व्यक्तिको सम्पूर्ण व्यावसायिक जीवनमा प्रभाव पार्छ।
भारतमा नर्सिङ शिक्षा गुणस्तर र व्यावसायिक मापदण्ड कायम राख्न तयार गरिएको स्पष्ट नियामक प्रणालीअन्तर्गत संचालन हुन्छ। इण्डियन नर्सिङ काउन्सिल (आईएनसी), राज्य नर्सिङ परिषदहरू तथा सम्बन्धित विश्वविद्यालयहरूले पाठ्यक्रम संरचना, प्राध्यापकहरूको योग्यताअनुसारता, क्लिनिकल तालिम र शैक्षिक संस्थानको मान्यता सम्बन्धी नियमहरू निर्धारण गर्छन्। यी नियमहरू आवश्यक संरक्षणात्मक उपायहरू हुन्, जसले गुणस्तरीय शिक्षा, व्यावसायिक दक्षता, र बिरामीको सुरक्षालाई सुनिश्चित गर्न मद्दत गर्छन्।
यी नियामक संरचनाहरू हुँदाहुँदै पनि विद्यार्थी र अभिभावकहरूबीचको सचेतना सबैभन्दा प्रभावकारी सुरक्षामध्ये एक रहन्छ। नर्सिङ कार्यक्रममा भर्ना केवल प्रचारप्रसारका दावीहरू वा मौखिक आश्वासनहरूमा मात्र आधारित हुनु हुँदैन। विद्यार्थी र परिवारहरूले भर्ना हुनु अघि संस्थान र पाठ्यक्रमहरूको प्रामाणिकता स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्नुपर्छ। नर्सिङ शिक्षा पेशागत पहिचानको आधार हो र भर्नाको समयमा सूचित तथा विवेकपूर्ण निर्णय लिनुले भविष्यका शैक्षिक तथा पेशागत कठिनाइहरूबाट जोगिन मद्दत गर्छ।
अभिभावकहरूले यस प्रक्रियामा आफ्ना छोराछोरीलाई मार्गदर्शन गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छन्। क्याम्पसका सुविधा र शुल्क विवरणको समीक्षा गर्नुका साथै, उनीहरूले मान्यता स्थिति, नियामक स्वीकृतिहरू तथा भविष्यको पेशागत योग्यताको अवस्थालाई सावधानीपूर्वक पुष्टि गर्नुपर्छ। अनुभवी नर्सिङ पेशाकर्मी, शिक्षक वा शैक्षिक सल्लाहकारसँग परामर्श गर्नु उपयोगी मार्गदर्शनका लागि महत्त्वपूर्ण हुनसक्छ। विद्यार्थी र अभिभावकहरूले निश्चित रोजगारीको आश्वासन दिने वा स्थापित शैक्षिक मापदण्डलाई बेवास्ता गर्दै छोटो अवधिका कार्यक्रम प्रस्ताव गर्ने एजेन्ट वा संस्थानर्फत हुने भर्नाप्रति पनि सचेत रहनुपर्छ।
शैक्षिक चुनौतीहरू अनुभव गर्ने विद्यार्थीहरूले प्रायः त्यस्तो दृढता र आत्मचेतना विकास गर्छन्, जसले उनीहरूलाई आफ्नो करियरमा अगाडि बढ्न सहयोग पुर्यारउँछ। तर, उचित अनुसन्धान र सावधानीपूर्वक निर्णयमार्फत यस्ता कठिनाइहरूलाई रोकथाम गर्नु नै सधैं उत्तम विकल्प हो। कुनै पनि विद्यार्थीलाई संस्थागत भ्रामक दावीहरूको कारण आफ्नो व्यावसायिक यात्रा पुनः शुरु गर्न बाध्यतामा पर्नु हुँदैन।
यस समस्याको समाधानका लागि सामूहिक जिम्मेवारी आवश्यक छ। नर्सिङ शिक्षा समुदायले नैतिक शैक्षिक अभ्यासहरूलाई सक्रिय रूपमा समर्थन गर्नुपर्छ। शिक्षकहरू, पेशागत संस्थानहरू तथा नियामक निकायहरूले जनचेतनामूलक कार्यक्रमहरू वृद्धि गर्न, मान्यता (अक्रेडिटेसन) सम्बन्धी सूचनामा पारदर्शिता सुनिश्चित गर्न, तथा विद्यार्थीहरूले गुनासा दर्ता गर्न र सहयोग प्राप्त गर्न सक्ने सुलभ प्रणालीहरू उपलब्ध गराउनुपर्छ।
कुनै पनि नर्सिङ संस्थानमा भर्ना पुष्टि गर्नु अघि विद्यार्थी र अभिभावकहरूले आवश्यक विवरणहरू सावधानीपूर्वक जाँच गर्नुपर्छ। उनीहरूले उक्त संस्थान इण्डियन नर्सिङ काउन्सिलद्वारा मान्यता प्राप्त छ कि छैन र सम्बन्धित राज्य नर्सिङ परिषद्बाट स्वीकृत छ कि छैन भन्ने सुनिश्चित गर्नुपर्छ। कलेज मान्यता प्राप्त विश्वविद्यालयसँग आबद्ध हुनुपर्छ, जसलाई नर्सिङ डिग्री प्रदान गर्ने अधिकार प्राप्त भएको हुनुपर्छ। अध्ययनक्रम स्पष्ट रूपमा स्वीकृत नर्सिङ कार्यक्रमहरू जस्तै एएनएम, जीएनएम, बीएस्सी नर्सिङ, पोस्ट बेसिक बीएस्सी नर्सिङ वा एमएस्सी नर्सिङअन्तर्गत पर्नु पर्दछ, पाठ्यक्रमको अवधि तथा पाठ्यसामग्री आधिकारिक निर्देशिका अनुसार हुनुपर्छ। मान्यता र स्वीकृतिको लिखित प्रमाणपत्र अनिवार्य रूपमा प्राप्त गर्नुपर्छ।
विद्यार्थीहरूले क्लिनिकल प्रशिक्षणको गुणस्तर पनि मूल्यांकन गर्नुपर्छ, जसमा आधिकारिक अस्पताल साझेदारीहरू समावेश हुन्छन् जसले पर्यवेक्षित व्यावहारिक अनुभव प्रदान गर्छन्। प्राध्यापकहरूको योग्यता, प्रयोगशाला सुविधाहरू, पुस्तकालय सेवा, र समग्र प्रशिक्षण पूर्वाधार मान्यताप्राप्त शैक्षिक मापदण्डअनुसार हुनुपर्छ। परिवारहरूले केवल प्रचार सामग्रीमा मात्र निर्भर हुनु हुँदैन र वास्तविक शैक्षिक वातावरण बुझ्नका लागि वर्तमान विद्यार्थीहरू वा पूर्वविद्यार्थीहरूसँग अन्तरक्रिया गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, विद्यार्थीहरूले आफ्नो योग्यता व्यावसायिक दर्ताका लागि मान्य छ कि छैन र यसले भारतभित्र तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा थप शिक्षा र रोजगारीका अवसरहरू प्रदान गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
नर्सिङ कलेज छनोट गर्नु केवल भर्नासम्बन्धी औपचारिकता मात्र होइन, यो आजीवन पेशागत करियरको शुरुवात बिन्दु हो। मान्यता (अक्रेडिटेशन), पारदर्शिता र नियामक पालना (रेगुलेटरी कम्प्लायन्स)लाई महत्व दिएर विद्यार्थी र अभिभावकहरूले आफ्ना करियर आकांक्षालाई सुरक्षित गर्छन् साथै नर्सिङ पेशाको गरिमा पनि जोगाउँछन्। गुणस्तरीय नर्सिङ शिक्षा कायम राख्नु अन्ततः भारतमा स्वास्थ्य सेवाको विश्वसनीयता, सुरक्षा र प्रभावकारितालाई सुदृढ बनाउँछ।
—-प्रेश्ना छेत्री, सिटोङ, दार्जीलिङ।
(लेखिका नर्सिङ विषयमा एसआरआईएचईआर चेन्नईमा पीएचडी शोधार्थी हुन्।)
