संशोधित नियमअनुसार, विदेशी नागरिकहरूले अब १८० दिन पूरा भएपछि दर्ता गर्न पाउने छैनन् र भारतमा कानुनी रूपमा आफ्नो बसाइ जारी राख्नका लागि पहिले नै आवेदन दिनुपर्नेछ। केन्द्रीय गृह मन्त्रालयले ‘अध्यागमन र विदेशी सम्बन्धी नियम, २०२५’ (Immigration and Foreigners Rules, 2025) अन्तर्गतका प्रावधानहरूमा संशोधन गर्दै १८० दिनभन्दा बढी भारतमा बस्ने योजना बनाएका विदेशी नागरिकहरूको दर्ता समयतालिका परिवर्तन गरेको छ। अद्यावधिक गरिएका नियमहरूमा विदेशी आमाबाबुबाट भारतमा जन्मिएका बच्चाहरूको मामलामा केही छुटहरू पनि समावेश गरिएका छन्।
यी संशोधनहरू मन्त्रालयद्वारा अधिसूचित गरिएका हुन् र सोमबार आधिकारिक राजपत्र (Official Gazette) मा प्रकाशित भएका छन्।
अब पहिले नै दर्ता गर्नु अनिवार्य
संशोधित नियमअनुसार, १८० दिन वा सोभन्दा कम अवधिको भिसामा भारत आउने विदेशीहरूले यदि अनुमति दिइएको अवधिभन्दा बढी समय देशमा बस्न चाहेमा अब “उक्त १८० दिनको अवधि समाप्त हुनुभन्दा अगाडि जुनसुकै समयमा” आफ्नो दर्ता प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्नेछ।
यसअघि, विदेशी नागरिकहरूलाई “भारत आगमनको एक सय असी दिन समाप्त भएको चौध दिनभित्र” दर्ता गर्न अनुमति दिइएको थियो।
अधिसूचनामा भनिएको छ, “अध्यागमन र विदेशी सम्बन्धी नियम, २०२५ (यसपछि उक्त नियम भनिने), को नियम १२ मा, ‘(क) उप-नियम (१) को, ‘(i) तेस्रो प्रावधानमा, ‘भारत आगमनको एक सय असी दिन समाप्त भएको चौध दिनभित्र’ भन्ने शब्दहरूको सट्टा ‘उक्त एक सय असी दिनको अवधि समाप्त हुनु अगावै जुनसुकै समयमा’ भन्ने शब्दहरू प्रतिस्थापन गरिनेछ।”
लामो अवधिका भिसाहरूमा पनि नियम लागू हुने
यी संशोधित प्रावधानहरू “प्रत्येक बसाइ १८० दिनभन्दा बढी हुने छैन” भन्ने सर्त भएका र १८० दिनभन्दा बढी अवधिको वैध भिसा बोकेका विदेशीहरूको हकमा पनि लागू हुनेछन्।
अद्यावधिक गरिएको व्यवस्था अनुसार, त्यस्ता व्यक्तिहरूले यदि एकल भ्रमणको क्रममा वा एक क्यालेन्डर वर्ष भित्र कुल मिलाएर भारतमा आफ्नो बसाइ जारी राख्ने योजना बनाएका छन् भने, उनीहरूले भारतमा १८० दिन पूरा गर्नु अघि नै दर्ता गर्नुपर्नेछ।
केन्द्र सरकारले तोकिएको अवधिभन्दा पछि दर्ताका लागि स्वीकृति अब “केवल आपत्कालीन परिस्थितिहरूमा मात्र” दिइने कुरा पनि स्पष्ट पारेको छ।
विदेशी आमाबाबुबाट जन्मिएका बच्चाहरूलाई राहत
संशोधित नियमहरूले विदेशी नागरिकहरूका भारतमा जन्मिएका बच्चाहरूसँग सम्बन्धित केही मामिलाहरूमा पनि छुट प्रदान गरेको छ।
यसअघि, नयाँ भिसा वा एक्जिट परमिट (सर्त सहित बाहिरिने अनुमति) लगायतका भिसा सम्बन्धी सेवाहरू आधिकारिक पोर्टल वा मोबाइल एप्लिकेसन मार्फत प्राप्त गर्नका लागि आमाबाबुले बच्चा जन्मेको ३० दिनभित्र दर्ता अधिकारीहरूलाई इलेक्ट्रोनिक माध्यमबाट जानकारी गराउनु पर्ने हुन्थ्यो।
संशोधित नियमअनुसार, यदि आमाबाबुमध्ये कोही एक जना भारतीय नागरिक छन् र बच्चाको भारतीय नागरिकता कायम राख्न चाहन्छन् भने यो नियम लागू हुने छैन।
तर, यदि बच्चाले पछि भारतमा बसोबास गरिरहेकै समयमा अर्को देशको नागरिकता प्राप्त गरेमा, आमाबाबुमध्ये कुनै एकले बच्चाले विदेशी नागरिकता प्राप्त गरेको ३० दिनभित्र दर्ता अधिकारीलाई जानकारी गराउनुपर्नेछ।
पछिल्लो अधिसूचनाले उपचार र बसोबासको सुविधा उपलब्ध गराउने अस्पताल, नर्सिङ होम र चिकित्सा संस्थाहरूका लागि रिपोर्टिङ तथा प्रशासनिक प्रक्रियाहरूमा पनि संशोधन गरेको छ।
