खाने होइन त हाँसको स्वादिला परिकार ?

विश्वमा सबैभन्दा धेरै हाँसको मासुको परिकार खाने देश चीन हो । त्यहाँ हाँसबाट बन्ने सयौं परिकारको वर्षौं पुरानो इतिहास भेटिन्छ । चीनजस्तै भियतनाम, इन्डोनेसिया, थाइल्यान्ड, फिलिपिन्स, जर्मनी, हंगेरी, चेक रिपब्लिक, स्लोभाकियालगायत देशमा पनि हाँसका मासु दैनिक भोजनकै अंग बनेको छ ।

जलचरा भनिने हाँसका १२० देखि १३० प्रजाति संसारभर पाइन्छन् । तर मासुका लागि पेकिङ हाँस प्रसिद्ध छ । यसको हल्का स्वाद, कोमल बनावट उच्च वृद्धिदरका कारण यो खालको हाँस व्यावसायिक हिसाबले अन्यभन्दा लोकप्रिय छ । चाइनिजहरू हाँसका परिकार बनाउन निकै माहिर हुन्छन् । उनीहरू कुखुरालाई भन्दा पनि हाँसको परिकारलाई धेरै प्राथमिकता दिन्छन् ।

नेपालमा किन हाँस कम खपत ?
नेपालमा हाँस र यसका परिकारको खपत ठूलो छैन । किनकि हाँसको व्यावसायिक पालन छैन । होटल रेस्टुरेन्टको नियमित मेन्युमा हाँसका परिकार छैनन् ।

स्थानीय बजारमा पर्याप्त र स्तरीय हाँसको माग पूरा नहुने हुँदा कैयौं होटल रेस्टुरेन्टले थाइल्यान्डबाट हाँसको मासु महँगो मूल्यमा मगाउने गरेका छन् । हाँसको मासु स्थानीय बजारमा पर्याप्त र नियमित उपलब्ध नहुने भएकाले पनि कैयौं होटल रेस्टुरेन्टले माग हुँदाहुँदै पनि मेनुमा हाँसका परिकार समावेश गर्न सकेका छैनन् ।

स्वास्थ्यका हिसाबले भने कुखुराको मासुभन्दा हाँसको मासु राम्रो मानिन्छ । हाँसको मासुमा प्रोटिन, आइरन, भिटामिन बी १२, सेलेनियम र ओमेगा–३ फ्याटी एसिड पर्याप्त मात्रमा पाइन्छ ।

नेपालमा कतिपयले हाँसको मासु हिलोजस्तो गन्हाउँछ भनेर पनि नखाने चलन छ । तर हिलोको गन्ध हटाउने तरिका पनि छन् । हिलो गन्हाउने भनेको रगत र भित्री अंगबाट हो । जसका लागि सबैभन्दा पहिला हाँसलाई राम्ररी सफा गरेर भित्री भाग छुट्याउने अनि एक रात नुन पानीमा भिजाएर फ्रिजमा राख्ने र बिहान दुई/तीन पटक सफा चिसो पानीले पखालेर सुक्खा हुने गरी हावा वा फ्यानको अगाडि राखेर सुक्न दिनुपर्छ । अनि मात्र कुन परिकार बनाउने सोअनुसार काटनुपर्छ । कतिपयले त हाँसको मासु दूधमा रातभर डुबाएर राख्ने र भोलिपल्ट झिकेर पकाउने पनि गर्छन् ।

हाँसबाट केके परिकार बन्छ ?
नेपालमा हाँसको परिकारमा छोइला र सेकुवा निकै प्रसिद्ध मानिन्छ । छोइला काठमाडौंको नेवारी समुदायमा प्रसिद्ध छ भने सेकुवा मुख्यरगरी चितवनको थारू समुदायमा । तर हाँसको मासु यति मात्र परिकारमा सीमित छैन । हाँसको मासुबाट कैयौं परिकार तयार पार्न सकिन्छ ।

हाँसको चिल्ली, ललीपप, ड्रमस्टिक, ग्रील, सुप, सलाद, रोस्ट, स्टु, करी, तन्दुरी डग, तावा, साँधेको, बुर्गर, पिज्ज, पास्ता, रोल्स मात्र होइन चाउमिन, थुक्पा या ममसम्म हाँसको मासुबाट तयार गर्न सकिन्छ ।

अब नेपालमा पनि डक हाउस
चितवनमा प्रसिद्धि कमाएको हाँसको सेकुवा अब काठमाडौंमा पनि पाइने भएको छ । पकनाजोल चोकमा रहेको ग्रीन प्लानेट होटलले अब छिट्टै आफ्नो आउटलेटमा हाँसका परिकार पस्कन सुरु गर्दै छ । चितवनबाट झिकाइएका ताजा हाँसका लाइभ सेकुवाको साथमा दर्जनौ हाँसका परिकार पाइनेछ । डक हाउस सञ्चालन गर्नका लागि चितवनबाट नै अनुभवी हेड सेफ ल्याइएको छ ।

– बुढाथोकी दी सोल्टी होटलका सेफ हुन् ।